آشنایی با یادگیری غیر رسمی - فصل اول
ادگیری رسمی ، غیر رسمی و یاد گیری معمول ( نا خود آگاه)
یادگیری رسمی ، یادگیری که از سوی یک موسسه آموزشی ارایه می شود و ساختارمند است . ( از حیث دوره های یادگیری ، اهداف ، زمان............) و منجر به نوعی مدرک می شود و هدفمند است.
یادگیری غیر رسمی ( non-fornall ) ؛ یادگیری که از سوی موسسه آ موزشی ارایه نشده ومنجر به مدرک نیز نمی شود ساختارمند است.
یادگیری ناخود آگاه (anformal) ؛ یاد گیری که از فعالیت های زندگی روزمره در ارتباط با خانه ، کار و اوقات فراغت برمی خیزد دارای ساختار نیست و منجر به مدرک نمی شود . در اغلب اوقات هدفمند نمی باشد.
مقایسه یاد گیری رسمی و غیر رسمی
یاد گیری غیر رسمی یاد گیری رسمی
کل گرا تک بعدی
زمینه مند زمینه زدوده
فعالیت محور منفعل
وابسته به فعالیتهای دیگران یک پایان در نوع خود
دانش آموز یادگیری را فعال می کند معلم جریان یادگیری را تحریک می کند
اغلب جمعی و مشارکتی است اغلب فرد گرا است
جایگاه آموزش و پرورش و یادگیری غیر رسمی در مدارس
کولی وهمکارانش ، آ موزش و پرورش غیر رسمی را نوعی الگوی باز می خوانند که ازدهه 60 به این سو رشد کرد و به عنوان الگویی پیشرفته تا پیشرو در نظام کلاسیک مدرسه ای در آمد اما بلیث اعتقاد دارد که رگه هایی از آن را می توان در دوران عصر صنعتی و حتی تا قبل آن جستجو نمود از نظر آنها ، روسو ، پستالوژی، فروبل ، دیویی وبرونر از جمله کسانی هستند که بر شکل گیری وتوسعه آموزش وپرورش غیر رسمی تاثیر گذاشتند.
-یادگیری غیر رسمی دارای نمونه های بارز کلیدی از جمله ، عدم رسمیت (in formality ) یادگیری خارج از مدرسه ( out of school ) ، فعالیتها فوق برنامه( lxtracuriculnr ) مدارس اجتماع محدود school comnunty مدارس با درهای باز ( open –door ) و سرانجام فعالیتهای کامل ( suplementnry activites ) می باشد.
ضرورت – تعاریف و ویژگی ها و اهداف
علی رغم تلاش ها و برنامه ریزی مدیران ومسئولین نظام آموزش و پرورش در سطوح مختلف نواقص و کاستی هایی در مسیر تحقق این اهداف وجود دارد برخی کا ستی ها عبارتند از :
1- بی توجهی به یک پارچگی انسان
2 - عدم پرورش ابعاد شخصیتی دانش آموز
3- وجود برخی مشکلات تربیتی در مدرسه و جامعه
4- تغییر در برنامه های درسی
5- عدم توجه به توسعه مهارتها
6- بی توجهی به نیازهای بومی ومنطقه ای
7- ظهور نظریه های جدید در روانشناسی یاد گیری
تعاریف:
فوق برنامه : فعالیت های که نظر و حمایت مدرسـه انجـام می گیرند بدون اینکه دربرنامه درسی منظورشده باشد (فراهانی)
فعالیت مکمل : فعالیتی است که بر مبنای محتوای دروس یک موضوع درسی نظیر فارسی علوم تجربی تعلیمات دینی و..... طراحی می شود (آقازاده 1381)
فعالیت فوق برنامه درسی : فعالیتی است که برای حفظ انگیزه و ایجاد چالش در یاد گیرنده و به منظور تجربه در فضای آزاد ودر عین حال مرتبط با موضوع درسی طراحی می شود که دامنه آن از مدرسه تا بیرون مدرسه است که الزاما معلم طراحی نمی کند . ( حاجی آقالو 1382)
فعالیت های فوق برنامه : به مجموعه فعالیت های تکمیـلی اطـلاق می گردد که در طول و عرض برنامه درسی با هدف تقویت و غنی سازی یاد گیری و تکمیل و تعمیق اهداف برنامه درسی صورت می پذیرد و دامنه آن از داخل کلاس تا خارج از کلاس را در بر می گیرد .
این فعالیت ها به دو دسته زیر تقسیم می شود :
1- فعالیت های مکمل متصل : به کلیه فعالیتها و راهبردهایی اطـلاق می شود که در راستای تحقق همه جانبه اهداف مواد درسی وایجاد فرصتهای لازم برای انتقال دانش نظری به مسائل زندگی وتمرین مهارتها با محوریت معلم طراحی واجرا می گردد .
2- فعالیت مکمل منفصل : به کلیه فعالیت هایی اطلاق می گردد که با هدف پا سخگویی به نیاز های محلی و منطقه ای و شناسایی و پرورش استعداد های خاص با شرکت داوطلبانه فراگیران انجام می پذیرد و در برنامه هفتگی مدارس ساعات خاصی برای آن پبش بینی نشده است.
ویژگی ها
الف- ویژگیهای فعالیتهای مکمل متصل :
o در طول برنامه درسی هستند.
o هم جهت و هم سو با محتوای برنامه درسی می باشند.
o زمان بندی این گونه فعالیت ها واقع بینانه است.
o همه دانش آموزان در تولید وانتخاب فعالیت سهیم هستند.
o در خلال برنامه های درسی اتفاق می افتد.
o منجر به تعمیق یادگیری و توسعه آن از مدرسه به جامعه می شوند.
o این برنامه ها بیشتر ابعاد نگرشی و مهارتی برنامه درسی را مورد توجه قرار می دهند.
o در راستای خوشایند کردن برنامه ها و ساعات زندگی ومدرسه ای می باشند.
o تاکید بر آموزش غیر مستقیم ( ابعاد نگرش ومهارتی برنامه درسی ) دارند.
o موجب تقویت نقش مداخله گری موثر معلم در طراحی برنامه درسی می شوند.
ب- ویژگی های فعالیتهای مکمل منفصل :
· در عرض برنامه درسی هستند.
· در راستای تحقق اهداف محلی – منطقه ای و جهانی می باشند.
· تکمیل کننده برنامه های درسی هستند ( برنامه های درسی را کامل می کنند)
· زمان بندی این گونه فعالیت ها واقع بینانه است.
· تاکید بر داشتن اختیار و اراده در انتخاب و شرکت این گونه فعالیت ها از طرف دانش آموزان.
· بر اساس نیاز های فردی دانش آموزان و توجه به استعداد های خاص آنها طراحی می شوند.
· ملاک طراحی وتدوین اطلاعات بدست آمده از نیاز سنجی های بعمل آمده است.
· این گونه فعالیتها تحقق آن بخش از اهداف دوره تحصیلی که برنامه درسی به آن توجهی نکرده است.
· این فعالیت ها ترویج و اشاعه فرهنگ و آداب و رسوم بومی و حفظ میراث فرهنگی جوامع ملی را به دنبال خواهد داشت .
· تمام عوامل اثر گذار در مدرسه می توانند در تولید مکمل های منفصل نقش بسیار داشته باشند.
اهداف تهیه فعالیت های مکمل و فوق برنامه
1- درونی سازی وتعمیق مفاهیم یاد گیری و کاربرد آن در زندگی واقعی و روزمره
2- غنی سازی برنامه درسی با تاکید بر اهداف محلی و منطقه ای و جهانی
3- به سازی و روز آمد کردن فرایند یاد دهی و یادگیری
4- بستر سازی جهت توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان و پرورش استعداد های خاص آنان
5- ایجاد و زمینه به منظور توسعه مهارت های زندگی
رویکردهای حاکم بر تهیه این برنامه ها
1- تمرکز زدایی مدرسه محوری
2- تلفیق و درهم تنیدگی آموزش و پرورش
3- تقویت نقش برنامه ریزی معلم
4- توسعه مهارتهای زندگی
احمد عباس پور