آیین نامه امتحانات دوره های ابتدایی و راهنمایی تحصیلی ۲

فصل سوم –نحوه برگزاری امتحانات پایانی :

ماده 12- امتحانات پایه های اول تا چهارم و نوبت اول پایه پنجم ابتدایی داخلی و توسط مدارس برگزار می شود و امتحانات نوبت دوم و تجدیدی پایه پنجم ابتدایی به صورت هماهنگ با سؤالات واحد و برنامه معین (بصورت همزمان) که توسط اداره آموزش و پرورش منطقه یا ناحیه مربوط طرح و تهیه خواهد شد در مدرسه برگزار می شود.

تبصره - به استثنای طرح سئوالات امتحانی پایه پنجم ابتدایی ، سایر امور مربوط به انجام امتحان و تصحیح اوراق پایه مذکور و بزرگسالان پایه پنجم نهضت سوادآموزی همانند پایه های داخلی دوره ابتدایی خواهد بود .¹

1- به استناد رأی صادره در دویست و سی و هفتمین جلسه کمیسیون معین شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1/6/79

ماده 13- امتحانات پایه های اول و دوم و نوبت اول پایه سوم راهنمایی داخلی است و توسط مدرسه برگزار می شود و امتحانات نوبت دوم و تجدیدی پایه سوم راهنمایی تحصیلی نهایی است و سؤالات آن از سوی ادارۀ کل آموزش و پرورش استان مربوط طرح می شود ، این امتحانات طبق دستورالعملهای وزارت آموزش و پرورش توسط هیأت ممتحنه هر حوزۀ امتحانی که از طرف اداره آموزش و پرورش محل تعیین می شود برگزار می گردد .

تبصره 1- در مدارسی که حداقل سه کلاس در پایه سوم راهنمایی وجود داشته باشد ، می توان با صلاحدید اداره آموزش و پرورش از دانش آموزان در همان مدرسه امتحان به عمل آورد .

تبصره 2- مدیر مدرسه موظف است فهرست مشخصات دانش آموزان پایه سوم راهنمایی و ریز نمرات امتحانی نوبت اول و نمرات ارزشیابی مستمر و شفاهی و عملی نوبت دوم و نمره انضباط هر یک از آنان را حداکثر یک هفته قبل از شروع امتحانات نهایی به اداره آموزش و پرورش ارسال دارد .

تبصره 3- معاونت آموزشی وزارت آموزش و پرورش موظف است در هر یک از پایه های تحصیلی دوره راهنمایی سؤالات امتحانی یک یا دو ماده درسی را طرح کرده و با اطلاع قبلی به استانها ارسال دارد .

فصل چهارم-شرایط قبولی در امتحانات :

ماده 14- دانش آموزی در خردادماه قبول شناخته می شود که دارای شرایط زیر باشد :

الف - معدل کل وی کمتر از ده نباشد .

ب - نمره امتحانی نوبت دوم او در هیچ یک از مواد درسی بدون ضریب کمتر از ده نباشد .

ج - نمرات سالیانه وی در هیچ یک از مواد درسی کمتر از سی نباشد .

تبصره 1- نمره سالیانه هر درس حاصل جمع نمره نوبت اول و دو برابر نمره نوبت دوم خواهد بود .

تبصره 2- معدل کل دانش آموز عبارت است از مجموع نمرات سالیانه همه دروس (به جز نمره انضباط) تقسیم بر سه برابر تعداد مواد درسی آن پایه .

ماده 15- دانش آموزی که معدل کل وی پس از امتحانات نوبت دوم کمتر از 7 باشد مردود شناخته می شود .

ماده 16- دانش آموزی که معدل کل او پس از امتحانات خردادماه حداقل 7 باشد ولی نمره امتحان نوبت دوم یا نمره سالیانه وی در درس یا دروسی به حد نصاب قبولی نرسیده باشد تجدید شناخته می شود و باید در شهریور ماه در امتحان آن درس یا دروس شرکت کند ، نمرات امتحانی شهریور ماه در ستون تجدیدی با ضریب دو درج می گردد و به جای نمرۀ خرداد ماه همان درس یا دروس در معدل کل محاسبه و در صورت احراز شرایط مندرج در بندهای الف و ب ماده 14 قبول شناخته می شود .

ماده 17- امتحان تجدیدی هر دانش آموز در همان محلی برگزار می شود که امتحانات خرداد ماه را گذرانیده است در صورتی که محل اقامت ولی یا سرپرست دانش آموزی قبل از برگزاری امتحانات تجدیدی تغییر یابد ، دانش آموز می تواند با اخذ گواهی عکس دار (حاوی مشخصات و مواد تجدیدی) از مدرسه مربوط و معرفی اداره آموزش و پرورش همان منطقه و با در دست داشتن مدارک لازم مبنی بر انتقال ، به ادارۀ آموزش و پرورش محل سکونت جدید مراجعه و با معرفی اداره مزبور ، در امتحان تجدیدی یکی از مدارس شرکت نماید . نمره های تجدیدی چنین دانش آموزی از طریق اداره آموزش و پرورش محل جدید ، به اداره آموزش و پرورش قبلی جهت ابلاغ به مدرسه ای که دانش آموز قبلاً تحصیل می کرده است ارسال می گردد تا مدرسه مذکور با توجه به نمره های دیگر وی و رعایت سایر مقررات اعلام نتیجه نماید .

ماده 18- دانش آموزی که معدل کل وی در خرداد یا شهریور ماه حداقل ده (10) باشد ولی در یک درس نمره کمتر از ده و یا معدل کل وی حداقل دوازده (12) باشد ولی در دو درس نمرۀ کمتر از ده کسب نماید ، مشروط بر آنکه نمرات وی در دروس ریاضیات (دوره ابتدایی) املا ، انشا ، قرائت و دستور زبان فارسی (دوره های ابتدایی و راهنمایی تحصیلی)کمتر از 7 نباشد ، قبول شناخته می شود .

تبصره 1- استفاده دانش آموز از مفاد این ماده در خرداد ماه به شرط احراز بند ج ماده 14بلامانع است .

تبصره 2- دانش آموز می تواند در یک دوره تحصیلی در هر درس دو (2) بار از مفاد این ماده استفاده نماید .

تبصره 3- استفاده از مفاد این ماده در ستون ملاحظات دفتر امتحانات و کارنامه تحصیلی و معرفی نامه ثبت نام ، درج می شود.

ماده 19- چنانچه دانش آموزی در امتحان پایانی نوبت اول یا دوم درسی غیبت غیر موجه داشته باشد ، نمره پایانی آن درس صفر محسوب می شود و نمره وی در آن درس از میانگین نمره ارزشیابی مستمر آن نوبت و نمره صفر تعیین خواهد شد .

تبصره- دانش آموزان پایه سوم راهنمایی در امتحان نهایی نوبت دوم مشمول مفاد این ماده نمی شوند و نوبت دوم آنان صفر منظور می شود .

ماده 20- دانش آموزی که به علت غیبت موجه در نوبت اول در یک ، چند و یا تمام دروس نمره امتحانی نداشته باشد نمرات امتحانی نوبت دوم وی به جای نمرات امتحانی دروس یا دروسی که در آنها نمره امتحانی نداشته ، منظور می گردد .¹

1- به استناد بند 2 نامه شماره 120/450/8 مورخ 6/3/80 دبیرخانه شورای عالی آموزش و پرورش دانش آموزانی که در طول هر یک از نوبت های امتحانی اول و دوم ، نمره ارزشیابی مستمر دارند و لیکن به دلیل غیبت موجه فاقد نمره در امتحان پایانی هستند طبق مواد 20 و 21 آیین نامه امتحانات دوره های ابتدایی و راهنمایی تحصیلی عمل شود .

ماده 21- دانش آموزی که به علت غیبت موجه در نوبت دوم از یک ، چند و یا تمام مواد درسی نمره امتحانی نداشته باشد می تواند با رعایت ماده 25 و تبصره ذیل آن ، درس یا دروس مربوط را امتحان دهد و برابر شرایط قبولی خرداد ماه  اعلام نتیجه شود . چنانچه دانش آموز در تمام یا برخی از دروس در امتحانات غایبین موجه شرکت نکند ، بدون محاسبه معدل ، همراه سایر دانش آموزان تجدیدی در شهریور ماه در امتحان درس یا دروس مربوط شرکت خواهد کرد . اعلام نتیجه این قبیل دانش آموزان همانند سایر دانش آموزان تجدیدی خواهد بود .¹

 1- به استناد رأی صادره در ششصد و شصت و سومین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 31/3/80 که طی شماره 8/793/120 مورخ 3/4/80 ابلاغ شده است ، مواد 21 و 22 اصلاح گردید .

ماده 22- دانش آموزی که به علت غیبت موجه در نوبت های اول و دوم در یک ، چند و یا تمام مواد درسی نمره امتحانی نداشته باشد می تواند با رعایت ماده 25 و تبصره ذیل آن درس یا دروس مربوط را امتحان دهد . نمره مأخوذه این قبیل دانش آموزان بدون ضریب ، برای نوبت اول و با ضریب 2 برای نوبت دوم منظور می گردد و برابر شرایط قبولی خرداد ماه اعلام نتیجه می شود . چنانچه دانش آموز در تمام یا برخی از دروس در امتحانات غایبین موجه شرکت نکند ، بدون محاسبه معدل ، همراه سایر دانش آموزان تجدیدی در شهریور ماه در امتحان درس یا دروس مربوطه شرکت خواهد کرد برای محاسبه معدل کل نمره شهریور ماه این قبیل دانش آموزان بدون ضریب برای نوبت اول و با ضریب 2 برای نوبت دوم منظور می گردد و اعلام نتیجه آنان همانند سایر دانش آموزان تجدیدی خواهد بود .¹

1 - به استناد رأی صادره در ششصد و شصت و سومین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 31/3/80 که طی شماره 8/793/120 مورخ 3/4/80 ابلاغ شده است ، مواد 21 و 22 اصلاح گردید .

ماده 23- اگردانش آموزی با عذر موجه نتواند در امتحانات هیچ یک از مواد درسی نوبت دوم و شهریور ماه شرکت کند ، صرفنظر از اینکه در نوبت اول نمره داشته یا نداشته باشد ، آن سال تحصیلی برای وی وقفه تحصیلی محسوب می گردد .

ماده 24- چنانچه دانش آموزی بدون عذر موجه در فاصله زمانی بعد از ثبت نام و قبل از برگزاری امتحانات نوبت اول مدرسه را ترک کند هر چند که نمره ارزشیابی مستمر داشته باشد آن سال تحصیلی برای وی ترک تحصیل تلقی شده و کارنامه مردودی صادر نمی گردد و اگر دانش آموزی بعد از برگزاری امتحانات نوبت اول بدون عذر موجه مدرسه را ترک کند یا نتواند در هیچ یک از امتحانات مواد درسی نوبت دوم و شهریور شرکت نماید آن سال تحصیلی برای وی کارنامه مردودی صادر می گردد .

 ماده 25- از دانش آموزی که در امتحانات خرداد یا شهریور ماه در یک یا  چند ماده درسی غیبت موجه کند در امتحانات داخلی با تأیید شورای مدرسه و در امتحانات هماهنگ با تأیید کمسیون خاص اداره آموزش و پرورش مربوط تا دو هفته پس از پایان ایام امتحانات ، از آن درس یا دروس امتحان بعمل می آید .¹

1- به استناد رأی صادره در ششصد و چهل و نهمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 26/3/79 و تفسیر آن در دویست و سی و چهارمین جلسه کمیسیون معین شورای مذ کور مورخ 7/4/79 .

تبصره – اخذ امتحان از غایبین موجه امتحان نهایی شهریور ماه با موافقت رییس هیئت ممتحنه بلا مانع خواهد بود .

ماده 26 – غایبین موجه امتحانات داخلی متفرقه خرداد و شهریور ماه ، می توانند در صورت موافقت کمیسیون خاص اداره آموزش و پرورش محل ، تا دو هفته پس از پایان ایام امتحانات ، در امتحان درس یا دروس مربوط شرکت کنند .

ماده 27- دانش آموزان ساعی و برجسته کلاس های دوم و سوم ابتدایی و اول راهنمایی تحصیلی با رعایت شرایط زیر و با تقاضای کتبی ولی خود می توانند در شهریور ماه به ترتیب پایه سوم و چهارم ابتدایی و پایه دوم راهنمایی را امتحان داده ، در صورت موفقیت به صورت جهشی به پایه چهارم و پنجم ابتدایی و سوم راهنمایی ارتقاء یابند .

الف -رامتحانات خرداد حداقل معدل کل آنان 18 و در کلیه دروس حداقل نمره 15 کسب نموده باشند .

ب- در امتحانات شهریور ماه (جهشی) دوره ابتدایی علاوه بر کسب حداقل معدل 18 در کلیه دروس حداقل نمره 15 کسب نماید .

ج- در امتحانات شهریور ماه (جهشی) دوره راهنمایی تحصیلی در هیچ یک از مواد درسی نمره کمتر از 16 کسب ننماید .

د- هر دانش آموز در طول هر دوره تحصیلی فقط یکبار می تواند از جهش تحصیلی استفاده نماید .

تبصره- نمرات قبول شدگان امتحان جهشی در ستون شهریور ماه دفتر امتحانات و کارنامه تحصیلی ثبت و با ذکر استناد به مفاد ماده 27 این آیین نامه مهر و امضاء می شود . 

ماده 28- مهلت اعتراض به نمرات امتحانی حد اکثر 5 روز پس از اعلام نتیجه امتحانات خواهد بود .

مدیر مدرسه موظف است اوراق امتحانی معترضان را جهت تجدید نظر در اختیار معلم مربوط و یک نفر دیگر از معلمان همان درس قرار دهد ، نمره ورقه تجدید نظر شده با امضای معلم مربوط و معلم تجدید نظر کننده تأیید می گردد و در صورت اختلاف نظر ، نظر معلم سوم واجد شرط تعیین کننده و قطعی و لازم الاجراء است .

تبصره- اعتراضات کتبی دانش آموزان کلاس سوم راهنمایی جهت بررسی و تجدید نظر در حوزه تصحیح ، توسط مدیر مدرسه به اداره آموزش و پرورش متبوع ارسال خواهد شد .

مقدمه

این نوع از مشاوره اختصاص به دانش آموزان مدارس و دانشجویان دارد. که برای کمک و راهنمایی آنها در زمینه انتخاب رشته تحصیلی در دوره دبیرستان ، انتخاب رشته تحصیلی دانشگاهی ، اطلاع از مقررات و شرایط و قوانین مدرسه یا دانشگاه و یا هر مساله و مشکلی که در محیط تحصیل برای آنها ممکن است پیش بیاید دارد. رفع این نوع مسائل یا مشکلات به عهده مشاوران تحصیلی است.

تاریخچه مشاوره تحصیلی در ایران

مشاوره تحصیلی قبل از پیروزی انقلاب

در ایران مساله راهنمایی و مشاوره و تهیه مقدمات آن بین سالهای 1337 تا 1350 شروع شد و جریان پیدا کرد. از سالهای 1337 با برگزاری سمینارهای متعددی طرح مشاوره و راهنمایی در آموزش و پرورش مطرح شد و نیز تربیت نیروی مشاوره در دانشگاهها و تهیه ابزار کار مشاوران ، دوره‌های کارآموزی ضمن خدمت ، تهیه وظایف و طرح و جاانداختن آن از جمله اقدامات بعدی در این دوره بوده است. برای پیشرفت و گسترش این طرح اقدامات متعددی انجام شد. دوره‌هایی ترتیب داده شد تا دست اندرکاران تعلیم و تربیت با برنامه راهنمایی آشنا شوند. اعزام مشاوران به مدارس ، تهیه مقالات و بروشورهای مختلف ، تهیه پرونده‌های تحصیلی و تربیتی ، تهیه پرسشنامه‌های مختلف و ایجاد مراکز مشاوره و راهنمایی در برخی از مراکز استانها از جمله اقداماتی است که در این دوره به عمل آمد.

در سالهای 1337 و 1338 کنفرانسهایی که در مشهد و آبادان تشکیل یافتند لزوم راهنمایی در مدارس را تاکید کردند. تا اینکه در سالهای 1344 و 1345 در دانشسرای عالی تهران درس مشاوره و راهنمایی جزء دروس رسمی قرار گرفت. از مهر ماه 1350 که اولین کلاس دوره راهنمایی تحصیلی تشکیل شد تا 22 بهمن 1357 که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید در زمینه اجرای برنامه راهنمایی ، فعالیتهای زیادی صورت گرفت که آشنا ساختن والدین و مربیان و دانش آموزان با برنامه‌های مشاوره و راهنمایی به اعزام مشاورین به مدارس ، تهیه پرونده تحصیلی ، تست و اجرای آنها از آن جمله می‌باشد.

مشاوره تحصیلی بعد از پیروزی انقلاب

پس از پیروزی انقلاب اسلامی برنامه راهنمایی با توجه به اهداف جدید مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت و نتیجه آن سیستم معلم - مشاور بود که هم به تدریس و هم به مشاوره می‌پرداختند. پس مدتی برای تهیه هدفهای هماهنگ با اهداف انقلاب برنامه راهنمایی و مراکز مشاوره حذف و تحلیل گردید. و به جای آن طرح مربیان پرورشی با عنوان متولیان انقلاب در مدارس طرح ریزی و اجرا شد. این طرح به تدریج مسئولان را متوجه نیاز به مشاوره و راهنمایی در مدارس نمود. تا اینکه در سال 1364 هسته‌های مشاوره و راهنمایی مجددا در مناطق آموزش و پرورش تاسیس گردید. در حال حاضر برنامه‌های مشاوره‌ای مدارس به سمت تخصصی شدن و خدمات مشاوره‌ای سوق داده شده است و طرحهایی چون "طرح احیا نقش مشاوره‌ای معلمان" در حال اجرا است.

مشاوره تحصیلی در زمینه انتخاب رشته و راهنمایی شغلی

در این زمینه مشاور به دانش آموز کمک می‌کند با اطلاع از ویژگیها و شرایط خود ، رشته‌ها و شرایط جامعه تصمیم مناسبی در مورد انتخاب رشته تحصیلی‌اش اتخاذ کند. چنین فرایندی چه در سال اول دبیرستان و برای انتخاب رشته تحصیلی دوره متوسط صورت بگیرد و چه برای انتخاب رشته دانشگاهی تفاوت چندانی نمی‌کند. آشنایی مشاور با ویژگیها و مقررات موجود مربوط به هر دوره (متوسط یا دانشگاهی) بسیار حائز اهمیت است. مشاور تلاش می‌کند علاوه بر اینکه مراجع را از جنبه‌های مختلف هوشی ، استعداد و علایق شناسایی کند بلکه این شناخت را با شناختهای خود دانش آموز درهم می‌آمیزد و با در نظر گرفتن مقررات بیرونی و شرایط ویژه جامعه اقدام به تصمیم گیری کنند.

ویژگیهای خود دانش آموز که باید شناسایی شوند عبارتند از: میزان بهره هوشی ، نمرات تحصیلی او ، تعیین نقاط قوت و ضعف او در دروس مختلف ، بررسی علایق و استعدادهای او در زمینه رشته‌ها و مشاغل. برای اینکار گاهی مشاور از آزمونهایی چون تست هوش ، آزمون رغبت سنج و آزمونهای سنجش استعداد کمک می‌گیرد. از سوی دیگر باید دانش آموز شناخت کاملی نیز از خود رشته تحصیلی بدست آورد. اینکه چه دروسی در آن مطالعه می‌شوند، آینده شغلی آن چیست؟ و ... .

مشاوره تحصیلی در زمینه بررسی افت تحصیلی

برخی از دانش آموزان ممکن است دچار افت تحصیلی شوند. برخی از این دانش آموزان خود به مشاوره تحصیلی مراجع می‌کنند و برخی توسط مسئولین مدرسه به مشاور مدرسه معرفی می‌شوند. در هر حال مشاور تحصیلی به بررسی عمل مختلف افت تحصیلی می‌پردازد. برای بررسی احتمال وجود عمل خانوادگی از خود دانش آموز و خانواده او کمک می‌گیرد. عوامل مدرسه را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد و همچنین به بررسی سلامت جسمی و روانی دانش آموز می‌پردازد.

شناخت و پیدا کردن علت افت تحصیلی در گام اول قرار دارد. بعد از پیدا کردن علت ، مشاور به کمک دانش آموز و در صورت لزوم خانواده او و مسئولین مدرسه به رفع آن علت اقدام می‌کنند. یا اینکه راهنماییهایی به دانش آموزان برای رفع علت ارائه می‌شود و پیشرفت او مورد پیگیری قرار می‌گیرد. از جمله این راهنمایی شامل شیوه افزایش انگیزش دانش آموز ، آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه ، آموزش شیوه‌های مواجهه با تغییرات اساسی و غیره خواهد بود.

مشاوره تحصیلی در زمینه آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه و روشهای بهسازی حافظه

برخی از دانش آموزان با وجود اینکه افت تحصیلی نشان نمی‌دهند، اما ممکن است نیاز به آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه و روشهای بهسازی حافظه داشته باشند. آموزش چنین روشهایی می‌تواند به جلوگیری از اتلاف وقت دانش آموز و بالا بردن بهره وری او کمک کند. برنامه ریزی برای مطالعه ، رعایت اصول یادگیری در برنامه ریزی برای مطالعه ، رعایت ویژگیهای حافظه‌های مختلف می‌تواند به دانش آموز کمک کند تا روش مطالعه صحیحی داشته باشد و نتیجه بهتری کسب نماید.

مشاوره تحصیلی در زمینه کاهش اضطراب امتحان

اغلب افراد در جلسه امتحان و یا قبل از آن درجاتی از اضطراب را دارا هستند. داشتن مقداری اضطراب در شرایط امتحانی کاملا طبیعی و گاهی حتی ضروریست. چون موجب بالا نگه داشته شدن سطح انگیختگی فرد شده و عملکرد او را بهبود می‌بخشد. اما در صورتیکه میزان این اضطراب از حد طبیعی بالا برود باعث مختل شدن عملکرد فرد خواهد شد. بنابراین مشاور تحصیلی تلاش می‌کنند با آموزش شیوه صحیح مطالعه ، بالا بردن کارآیی حافظه و استفاده بهینه از زمان ، دانش آموز اطمینان و یقین نسبت به خود پیدا کند.

به عبارتی تلاش می‌کند اعتماد به نفس او را بالا ببرد تا از پیدا شدن افکاری که باعث اضطراب در او می‌شوند جلوگیری کند. چنین دانش آموزانی افکاری از این قبیل دارند. نمره کمی خواهم گرفت، خوب نخوانده‌ام، همیشه شکست می‌خورم و ... . مشاوره تحصیلی کمک می‌کند تا دانش آموز با تسلط بیشتری به مطالب مورد نظر سر جلسه امتحان حاضر شود و علاوه بر این به خود اعتماد به نفس داشته باشد. همچنین ممکن است روشهای اختصاصی مثل آموزش روشهای آرامش ورزی مورد استفاده قرار بگیرید. در صورت حاد بودن میزان اضطراب دانش آموز به مراکز اختصاصی‌تر ارجاع داده می‌شود.

شرایط انجام مشاوره تحصیلی

شرایط لازم برای انجام مشاوره تحصیلی همانند سایر مشاوره‌هاست. معمولا در مدارس اتاقی با عنوان اتاق مشاوره وجود دارد. دانش آموزان می‌تواند به صورت مستقیم یا از طریق صندوق مشاوره با مشاور ارتباط برقرار کنند. پاسخهای خود را نیز می‌توانند بطور مستقیم از مشاور دریافت کنند یا به صورت ناشناس در بولتن مشاوره مطالعه کنند.

مباحث مرتبط با عنوان

·         انتخاب رشته

·         افت تحصیلی و عوامل موثر بر آن

·         اضطراب امتحان و راههای کاهش آن

·         انواع حافظه

·         آزمونهای سنجش استعداد

·         بهسازی حافظه

·         تیز هوشان

·         پیشرفت تحصیلی

·         دانش آموزان استثنایی

·         روانشناسی مشاوره

·         روشهای مطالعه

·         ضرورت مشاوره تحصیلی

·         مشاوره تحصیلی

·         مشاوره شغلی

·         هوش و استعداد

·         یادگیری

مقدمه

نیاز انسان به راهنمایی و مشورت با دیگران در تصمیم گیری ، انتخاب و بکار گیری راه حلهای مناسب در زندگی بر کسی پوشیده نیست. خصوصا در سنینی که فرد ناچار به انجام انتخابهای مهمی است. مسلما چنین مشاوره‌ها و راهنماییهایی کمک شایان توجهی در اقدامات درست و مناسب او خواهد داشت و از خطا رفتن راهها و تصمیمات انتخابی جلوگیری خواهد نمود. بیشتر عدم موفقیتها ، شکست و در نیمه راه ماندنها ، ناشی از عدم داشتن اطلاعات کافی در زمینه موضوع و انجام انتخابهای نادرست است. از اینرو چنانچه انجام مشاوره در زمینه‌های مختلف مثل مشاوره ازدواج ، مشاوره در شرایط بحرانی ، مشاوره شغلی و غیره اهمیت دارد در زمینه تحصیلی نیز حائز اهمیت فراوان است.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای دانش آموزان

مشاوره تحصیلی به دانش آموزان کمک می‌کند ویژگیها و استعدادهای خود را بهتر بشناسند و به شرایط و خصوصیاتی که یا توجهی به آنها نداشته‌اند و یا میزان توجه به آنها کمتر بوده است با دقت بیشتری نگاه کنند. علاوه بر این اطلاعات آنها را در زمینه‌های مختلف تحصیلی بالاتر بوده و در صورت وجود نواقصی در عملکردشان آنها را شناسایی کرده و راه حلهایی برای رفع نواقص ارائه می‌کند. به این ترتیب دانش آموزان می‌توانند عملکرد بهتری نسبت به قبل در زمینه درسی داشته باشند انتخابهای مفیدی انجام دهند و اشکالات احتمالی را رفع نمایند.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای والدین

در امر تحصیل فرزندان ، خانواده و والدین نقش بسزایی دارند. بطوریکه عامل خانواده از عوامل مهم در زمینه پیشرفت تحصیلی دانش آموز یا وقوع افت تحصیلی است. انگیزه‌ها و علایق تحصیلی دانش آموز در خانواده شکل می‌گیرد و به آن جهت داده می‌شود و مسیری برای هدایت آن فراهم می‌شود. خانواده سرعت دانش آموز را در رسیدن به اهداف تحصیلی تنظیم می‌کند. خانواده‌های بدون انگیزه ، بدون اطلاع و غیر فعال موجب کاهش سرعت دانش آموزان بااستعداد می‌شوند. از اینرو در فرآیند مشاوره تحصیلی ، لزوم انجام مشاوره با والدین ضرورت و اهمیت خاصی پیدا می‌کند. از اینرو لازم به نظر می‌رسد والدین و بطور کلی خانواده نیز اطلاعات کافی از ویژگیها و استعدادهای فرزندان خود کسب نمایند، اطلاعات بیشتری در زمینه‌های تحصیلی کسب کنند و کمکها و یاریهای مفیدی برای فرزندان دانش آموز خود فراهم کنند.

ضرورت مشاوره تحصیلی در زمینه انتخاب رشته مشاغل

گاه انتخابهایی که دانش آموزان در زمینه رشته‌ها و مشاغل انجام می‌دهند عاری از هر گونه دلیل منطقی و اطلاعات مناسب است. معیارهایی که دانش آموزان در چنین مواردی برای انتخابهای خود برمی‌گزینند ملاکهایی کاذب و نامناسب است. مثل انتخاب رشته ریاضی فیزیک به خاطر وجهه اجتماعی آن ، یا به خاطر چشم هم چشمی و یا به خاطر دنباله روی از یک دوست و یا همراه با او بودن در طول تحصیل. چنین انتخابهایی به احتمال بیشتری محکوم به شکست خواهند بود. شکست یا در مرحله سالهای دبیرستان به صورت کاهش در نمرات ، عدم موفقیت در کنکور و در سنین بالاتر در انتخاب رشته در زمینه انتخاب رشته تحصیلی. مشاوره از آن جهت ضرورت می‌یابد که اهمیت چنین انتخابهایی به دانش آموز گوشزد شود تا او ملاکهای مناسبی برای تصمیمهای خود اتخاذ کند و از احتمال شکست خود در آینده پیشگیری نماید.

ضرورت مشاوره تحصیلی در زمینه جلوگیری از افت تحصیلی

برخی از دانش آموزان به خاطر شرایط ویژه‌ای که دارند بیشتر در معرض افت تحصیلی هستند و برخی از آنها افتان و خیزان تجربههایی از افت تحصیلی داشته‌اند. برخی از علل افت تحصیلی این دانش آموزان به عوامل بیرونی مثل خانواده ، مدرسه و ... مربوط می‌شود. و برخی از علل ، علل فردی هستند مثل انگیزه خود دانش آموز ، روشهای مطالعه و برنامه ریزی، علایق و استعدادها و غیره. مشاوره تحصیلی برای این دسته از دانش آموزان اهمیت بسزایی دارد. در جریان مشاوره تحصیلی به این دانش آموزان کمک می‌شود علت افتها و شکستهای خود را بشناسند و با راهکارهایی آشنا شوند که به آنها در رفع آن علتها و یا کاهش تاثیر آنها در مسائل تحصیلیشان کمک می‌کنند. انجام چنین مشاوره‌هایی می‌تواند با احیای نیروهای بالقوه فرد او را در تمام مسیر تحصیلی‌اش همراهی کند.

ضرورت مشاوره تحصیلی در زمینه سرعت بخشیدن به فرآیند تحصیل و مطالعه

برخی دانش آموزان و خانواده‌های آنها مایلند عملکرد بهینه خود را در زمینه تحصیل بهبود بخشند. این دانش آموزان ممکن است دانش آموزانی متوسط و یا بالا باشند. به هر حال تمایل دارند روشهایی را بیاموزند و اطلاعاتی مناسب ، مفید و عملی کسب کنند که کارآیی آنها را در زمینه تحصیل بالا ببرد. مشاوره تحصیلی چنین راهکارهایی را برای افراد فراهم می‌سازد. و بر احتمال موفقیت آنها در سطح پیشرفته‌تر می‌افزاید.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای تشخیص و هدایت دانش آموزان استثنایی

درصد کمی از دانش آموزان در گروه دانش آموزان استثنائی قرار دارند. از لحاظ علمی دانش آموزان استثنایی شامل دانش آموزانی می‌باشند که معلولیتهایی در زمینه‌های مختلف جسمی مثل شنوایی ، بینایی و یا هوشی دارند. لزوم مشاوره تحصیلی برای این دسته از دانش آموزان نیز به وفور احساس می‌شود. به این دلیل که آنها و خانواده‌های آنها نیازمند اطلاعات بیشتری در ارتباط با آینده تحصیلی و شغلی آنها هستند. در مورد این دسته از دانش آموزان نیز با بررسی تواناییهای آنها در مورد شغل و تحصیلات آنها تصمیماتی اتخاذ می‌شود. چنین دانش آموزانی با توجه به ضرورت اینکه زودتر از بقیه دانش آموزان باید حرفه و مهارتی را بیاموزند احتیاج مبرمی به مشاوره تحصیلی دارند.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای دانش آموزان تیز هوش و نابغه

این دسته از دانش آموزان ، قشر پرنیرو و قابل توجهی برای دست اندرکاران تعلیم و تربیت و جامعه هستند. سرمایه گذاری و استفاده از انواع خدمات مشاوره‌ای در کنار سایر امکاناتی که برای آنها در مدارس ویژه فراهم می‌آید ضرورت دارد. از دست رفتن چنین نیروهایی به خاطر انتخابها و تصمیمات نادرست زیانهای قابل توجهی به بار خواهد آورد.

مباحث مرتبط با عنوان

·         انتخاب رشته

·         افت تحصیلی و عوامل موثر بر آن

·         تیز هوشان

·         پیشرفت تحصیلی

·         دانش آموزان استثنایی

·         روانشناسی مشاوره

·         روشهای مطالعه

·         مشاوره تحصیلی

·         هوش و استعداد

تاریخچه مشاوره شغلی

در گذشته انتخاب مشاغل توسط افراد بسیار متفاوت‌تر از شرایط کنونی بوده است. جوانان خانواده معمولا مشاغل و حرفه خود را به صورت موروثی از پدران خود دریافت می‌کردند و در نتیجه مشاوره شغلی چندان مفهوم و اهمیتی برای آنان نداشت. اما با شروع پیچیده‌تر شدن جوامع ، گسترش یافتن حرفه‌ها و مشاغل متعدد ، تخصصی‌تر شدن حرفه‌ها و احساس نیاز به همخوانی بین توانایی فرد و نوع حرفه ، نیاز مراکز صنعتی و ... به افراد ماهر ، افزایش بی‌رویه جمعیت جوان کشورها و افزایش دانش آموزان و ... زمینه و احساس نیاز بوجود فرآیندی با عنوان راهنمایی شغلی را فراهم ساخت.

بطور کلی آغاز کلی فرآیند مشاوره با کارهای فرانک پارسونز در سالهای 1907 تا 1908 که او را پدر راهنمایی شغلی و حرفه‌ای می دانند در شهر بستون آمریکا بود. البته قبل از پارسونز نیز فعالیتهای پراکنده‌ای در زمینه راهنمایی شغلی و سایر مشاوره‌ها بطور غیر رسمی و بخصوص در مدارس انجام می‌گرفت. پارسونز یک مرکز راهنمایی حرفه‌ای تأسیس کرد. به دنبال آن اولین مجله حرفه‌ای یعنی بولتن حرفه‌ای در سال 1915 میلادی انتشار یافت. در سال 1917 میلادی شرکت فعالانه آمریکا در جنگ جهانی اول ایجاب نمود که آن کشور افراد متخصص را در زمینه‌های گوناگون تربیت و به میدانهای جنگ روانه کند. در آن زمان بالا بودن هوش به عنوان اولین ویژگی برای انتخاب افراد مورد نظر بکار گرفته شد.

در ایران شروع به کار مشاوره به صورت مقدماتی به سالهای 1337 تا 1350 بر می‌گردد که رفته رفته کاملتر شده است. تربیت مشاوران و اعزام آنان به مدارس راهنمایی تحصیلی ، تهیه بروشورهای شغلی و استفاده از فعالیتهای مختلف جهت آشنا سازی دانش آموزان به ویژگیهای خود و مشاغل ، از جمله کارهای انجام گرفته در این زمینه بوده است. علاوه بر اینکه بر اساس اهداف مشاوره شغلی بازپروریهای شغلی و دوره‌های ضمن خدمت برای مشاغل مختلف بوجود آمد، که طی آنها تلاش می‌شد کارآیی و توانایی افراد مشغول در حرفه‌های مختلف را بالا ببرند.

اهمیت مشاوره شغلی

شغل و حرفه فرد از آنجایی که بخش عمده‌ای از زندگی او را به خود اختصاص می‌دهد و به عبارتی انسان ساعات زیادی از وقت خود را در محل کار خویش و درگیر حرفه خویش می‌گذراند، اهمیت بسزایی دارد. چنین شرایطی اگر چنانچه با شرایط و تواناییها و علایق فرد همخوانی نداشته باشد، به عدم رضایت شغلی خواهد انجامید. تحقیقات نشان می‌دهد عدم رضایت شغلی یکی از مهمترین مشکلات استرس‌زا در زندگی فرد است که می‌تواند جنبه‌های دیگر زندگی او را تحت تأثیر قرار دهد.

به عنوان مثال فرض کنید فردی را که به شغل خود علاقمند نیست یا تواناییهای لازم برای انجام آن را بطور مفید ندارد‌، خستگی او مسلما بیشتر از فردی خواهد بود که با رضایت و لذت کامل آن شغل را انجام می‌دهد. فرد اول با دامنه‌ای از استرس و خستگی شدید وارد منزل می‌شود و میزان تحمل و مقاومت او در برابر جنبه‌های مختلف زندگی پایینتر از فرد دوم خواهد بود که شغل خود را کامروابخش تلقی می‌کند. علاوه بر تأثیرات فردی مشاوره شغلی ، تأثیرات اجتماعی آن را نیز نباید از نظر دور داشت. کارآیی فرد در حرفه‌ای که به او واگذار شده است بسیار تحت تأثیر توانایی و استعداد و علاقه او به آن شغل دارد. عدم هماهنگی فرد با شرایط شغل کارآیی او را در مسیر اهداف شغلی مرکز ، کارخانه یا مؤسسه پایین خواهد آورد. مؤسسات و مراکز مختلف کاری مایل به بکارگیری افرادی هستند که کارآیی بالاتری داشته باشند.

فرآیند مشاوره شغلی

مشاوره شغلی بر طبق نظر پارسونز در سه مرحله اساسی صورت می‌گیرد:

1.   شناسایی کامل تواناییها ، استعدادها ، رغبتها و محدودیتهای فردی؛ این ویژگیها تمام تواناییهای جسمانی ، روانی و محدودیتهای جسمانی و روانی و اجتماعی فرد را در بر می‌گیرد.

2.   شناسایی مشاغل متعدد و آگاهی نسبت به عواملی که منجر به موفقیت و رضایت شغلی می‌گردند. در این راستا ویژگی های مختلف هر یک از مشاغل از جنبه های مختلف مالی، اجتماعی و سایر محدودیت ها مورد بررسی قرار می گیرند. برخی مشاغل ویژگیهای خاص خود را دارند که باید مورد توجه قرار گیرند. مثل مسأله شب کاری برای شغل پرستاری و دور بودن از محل زندگی برای مدتهای طولانی برای انجام فعالیتهای باستان شناسی و ... .

3.   ایجاد سازش منطقی بین خصوصیات شخصی و شرایط شغلی که به موفقیت و رضایت شغلی می‌انجامد. شغل مورد نظر چه ویژگیها و چه محدودیتهایی دارد؟ چه ویژگیهای فردی را نیاز دارد؟ و چقدر بین این دو دسته ویژگی هماهنگی و همخوانی وجود دارد، سؤالاتی هستند که در جریان مشاوره شغلی به آنها پاسخ داده می‌شود.

زمان اقدام به مشاوره شغلی

با توجه به گسترش یافتن مشاوره شغلی و احساس نیاز شدید به آن به صورت برنامه ریزیهای کلی تلاش می‌شود از همان دوران تحصیل گامهای اولیه راهنمایی شغلی برداشته شود. سال اول دبیرستان معمولا زمان رسمی برای شروع آشنا سازی دانش آموزان با مشاغل و حرفه‌های مختلف است که به صورت فعالیتهای کلاسی ، تهیه بروشورهای شغلی ، بازدید از مشاغل مختلف و برگزاری اردوها انجام می‌گیرد و تلاش می‌شود با ارائه اطلاعات کافی به دانش آموزان در مورد مشاغل مختلف و همچنین در نظر گرفتن توان و استعدادهای خود به انتخاب رشته تحصیلی بپردازند.

برای کمک بیشتر به دانش آموزان معمولا از مصاحبه‌ها و مشاوره‌ها و همچنین اجرای آزمونهای مختلف و بویژه آزمون رغبت سنج استفاده می‌شود. مشاور با در نظر گرفتن فعالیت تحصیلی دانش آموز در طول سال و نمرات او در آزمون رغبت سنج و علایق و دیگر تواناییهای او ، اولین گام را برای انتخاب شغل خود در آینده که با انتخاب رشته تحصیلی وی ارتباط نزدیکی دارد بر می‌دارد. البته این مرحله ، مرحله آغاز رسمی ارائه راهنمایی شغلی فرد است. معمولا قبل از این مرحله فرد اطلاعاتی از جامعه و پیرامون خود ، خانواده و سایر نهادها در باب مشاغل مختلف کسب کرده است.

از سوی دیگر مراکز و مؤسسات نیز برای انتخاب کارمندان و شاغلین خود با در نظر گرفتن اهداف و آرمانهایی که دارند و ویژگیهایی که مورد نیاز مشاغل آنهاست در مصاحبه‌های استخدامی خود با بررسی تواناییها و استعدادهای فرد به گزینش افرادی می‌پردازد که خصایص آنها بیشتر از بقیه به اهداف آنها نزدیکتر باشد و همخوانی بیشتری با مشاغل مورد نظر داشته باشد. به عنوان مثال با اینکه سلامت روانی در تمامی مشاغل مد نظر می‌باشد، اما دارا بودن یکسری ویژگیهای روانی در مشاغلی چون خلبانی ضرورت کامل دارد. مثلا زمان واکنش سریع ، پایین بودن استرس و حفظ آرامش روانی.

مباحث مرتبط با عنوان

·         آزمون سنجش علاقه

·         بذر اشتغال

·         رضایت شغلی

·         روانشناسی سازمانی

·         روانشناسی صنعتی

·         روانشناسی صنفی

·         روانشناسی کار

·         عوامل موثر در اشتغال موفق به کار

·         عوامل موثر در کار کردن

مقدمه

انسان فعالیتهای مختلفی انجام می‌دهد. برخی از این فعالیتها جنبه‌های اختصاصی‌تر بخود می‌گیرند و برخی فعالیتهایی عمومی هستند. برخی از این کار کردنها تحت عنوان شغل فرد یاد می‌شوند. در هر حال در هر لحظه که انسان کار انجام می‌دهد، عوامل متعدی شیوه عمل و نتیجه حاصله را تحت تاثیر قرار می‌دهد. برخی از این عوامل تاثیرات مفید و موثری روی شیوه عمل و نحوه فعالیت او بر جای می‌گذارد و برخی دیگر به صورت عامل بازدارنده عمل می‌کنند و یا سرعت عمل فرد را کاهش می‌دهند.

هماهنگی تواناییهای فردی با ویژگیهای کار

زمانی که بین تواناییهای فرد و ویژگیهای کار مورد نظر هماهنگی و همخوانی وجود داشته باشد تاثیر مثبتی بر شیوه عمل خواهد گذاشت. برخی از فعالیتها به تواناییها و خصوصیات ویژه‌ای نیاز دارند که بدون آنها انجام کار به صورت مفید و ثمر بخشی انجام نخواهد گرفت. فرض کنید فردی را که بنیه جسمی قوی ندارد و قصد دارد کار سنگینی مثل جابجا کردن قطعات سنگین را انجام دهد. این یک مثال واضح از ضرورت همخوانی تواناییهای فردی با ویژگیهای مورد نیاز برای انجام کار است. چنین تطابقی در برخی کارهای فکری ، ظرافت و پیچیدگی بیشتری دارد.

عوامل انگیزشی در کار کردن

در بحث انگیزش گفته می‌شود که طی جریان انگیزش نیروی لازم برای انجام کار فراهم می‌شود. در واقع انگیزش به منزله موتور رفتاری انسان بشمار می‌رود. از این جهت سطح انگیزشی فرد تاثیر بسیار زیادی در اقدام او به انجام کار و تداوم به انجام کار دارد. افرادی که از انگیزش کافی برخوردار نیستند یا در شروع به انجام کار مشکل دارند یا در شیوه انجام کار ضعیف و کند عمل می‌کنند. نتیجه کار این افراد معمولا به اندازه نتیجه کار افراد با انگیزه مفید و سودمند نیست. افراد دارای انگیزش بالا توان بهتری در انجام کار دارند، سرعتشان بالاتر است، زودتر اقدام و شروع بکار می‌کنند. نواقص کمتری دارند و در صورت بروز مشکل تلاش بیشتری جهت رفع نواقص می‌کنند.

ماهیت کار به عنوان یک عامل موثر

اینکه نوع کار مورد نظر چیست؟ چه اندازه دشوار است؟ در چه مدت زمانی باید انجام گیرد و تمام شود؟ نتایج مورد نظر کدامها هستند و ... ماهیت کار را مشخص می‌سازند. اصولا کارهایی که از درجه دشواری بالاتری برخوردار هستند، و به عبارتی کارهای سخت تفاوتهایی از لحاظ مدت زمان مورد نیاز برای اتمام کار ، نتایج مورد نظر و ... با کارهای ساده‌تر دارند. از این لحاظ ماهیت کار ، سخت و آسان بودن آن نیز می‌تواند شیوه کار را تحت تاثیر قرار دهد. کارهای آسان راحت‌تر و سهل‌تر و در مدت زمان کمتری انجام داده می‌شوند و توجه و دقت مورد نیاز برای آنها کمتر است.

شرایط محیطی به عنوان عامل موثر در کار کردن

شرایط محیط نقش بسیار مهمی در انجام کارها دارد. یک کار یکسان در دو شرایط و موقعیت جداگانه می‌تواند نتایج متفاوتی به بار می‌آورد. عموما شرایط و موقعیتهای محیطی مساعد برای انجام کار و متناسب با نوع کار روند انجام کار را سرعت می‌بخشد. از عمومی‌ترین شرایط محیطی ، نور ، فضا ، سروصدا و ... است. هر چند برای برخی مشاغل شرایط محیطی ویژه و اختصاصی‌تری نیاز هست. تحقیقات مختلف مربوط به حوزه روانشناسی صنعتی و سازمانی نشان می‌دهد انجام کار در محیطهای دارای نور مناسب ، تهویه هوای مناسب و فضای کافی تاثیر مثبتی روی شیوه عمل کارگران دارد.

گروههای کاری به عنوان عامل موثر در کار کردن

برخی از کارها بطور انفرادی انجام می‌گیرند ولی برخی کارهای دیگر مستلزم انجام همکاری بین دو یا چندین نفر هستند. نوع روابطی که بین افرادی که بطور مشترک در انجام کار فعالیت می‌کنند حائز اهمیت است. تحقیقات نشان می‌دهد، نوع ویژه‌ای از روابط ، پویایی گروهی را بالا برده و بازده کاری را افزایش می‌دهد. از اینرو ترکیب مناسب گروهها می‌تواند نقش سازنده‌ای در بهبود و عملکرد افراد داشته باشد. این نکته برای مدیران سازمانها و محیطهای کاری از لحاظ تشکیل گروههای کاری قابل توجه است.

بازده کار به عنوان عامل موثر در کار کردن

روشن است کارهایی که دارای بازده مفید و بالایی هستند با تحت تاثیر قرار دادن سطح انگیزش افراد نحوه عمل و کار را تحت تاثیر قرار می‌دهند. البته چنین بازدهی زمانی بیشترین تاثیر را خواهد داشت که فرد از وجود چنین بازدهی آگاهی داشته باشد. زمانی که فرد از نتایج کار خود به صورت پاداش مالی و ... اطلاع داشته باشد شیوه عمل او متفاوت از زمانی خواهد بود که هیچگونه آگاهی از چنین مزایایی ندارد. این مساله قابل توجه مدیران کاری است که با آگاه ساختن افراد خود از نوع تشویقها و پاداشهای مورد نظر راندمان کار را بالا ببرند. قابل توجه است فقدان آگاهی افراد از نوع تشویق مورد انتظار و میزان آن بیشترین تاثیر مخرب را در عملکرد آنها خواهد داشت نسبت به زمانی که از بازده پایین کار اطلاع داشته باشند. روانشناسان اجتماعی این مساله را با پدیده توجیه توضیح داده‌اند.

مباحث مرتبط با عنوان

مقدمه

این نوع از مشاوره اختصاص به دانش آموزان مدارس و دانشجویان دارد. که برای کمک و راهنمایی آنها در زمینه انتخاب رشته تحصیلی در دوره دبیرستان ، انتخاب رشته تحصیلی دانشگاهی ، اطلاع از مقررات و شرایط و قوانین مدرسه یا دانشگاه و یا هر مساله و مشکلی که در محیط تحصیل برای آنها ممکن است پیش بیاید دارد. رفع این نوع مسائل یا مشکلات به عهده مشاوران تحصیلی است.

تاریخچه مشاوره تحصیلی در ایران

مشاوره تحصیلی قبل از پیروزی انقلاب

در ایران مساله راهنمایی و مشاوره و تهیه مقدمات آن بین سالهای 1337 تا 1350 شروع شد و جریان پیدا کرد. از سالهای 1337 با برگزاری سمینارهای متعددی طرح مشاوره و راهنمایی در آموزش و پرورش مطرح شد و نیز تربیت نیروی مشاوره در دانشگاهها و تهیه ابزار کار مشاوران ، دوره‌های کارآموزی ضمن خدمت ، تهیه وظایف و طرح و جاانداختن آن از جمله اقدامات بعدی در این دوره بوده است. برای پیشرفت و گسترش این طرح اقدامات متعددی انجام شد. دوره‌هایی ترتیب داده شد تا دست اندرکاران تعلیم و تربیت با برنامه راهنمایی آشنا شوند. اعزام مشاوران به مدارس ، تهیه مقالات و بروشورهای مختلف ، تهیه پرونده‌های تحصیلی و تربیتی ، تهیه پرسشنامه‌های مختلف و ایجاد مراکز مشاوره و راهنمایی در برخی از مراکز استانها از جمله اقداماتی است که در این دوره به عمل آمد.

در سالهای 1337 و 1338 کنفرانسهایی که در مشهد و آبادان تشکیل یافتند لزوم راهنمایی در مدارس را تاکید کردند. تا اینکه در سالهای 1344 و 1345 در دانشسرای عالی تهران درس مشاوره و راهنمایی جزء دروس رسمی قرار گرفت. از مهر ماه 1350 که اولین کلاس دوره راهنمایی تحصیلی تشکیل شد تا 22 بهمن 1357 که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید در زمینه اجرای برنامه راهنمایی ، فعالیتهای زیادی صورت گرفت که آشنا ساختن والدین و مربیان و دانش آموزان با برنامه‌های مشاوره و راهنمایی به اعزام مشاورین به مدارس ، تهیه پرونده تحصیلی ، تست و اجرای آنها از آن جمله می‌باشد.

مشاوره تحصیلی بعد از پیروزی انقلاب

پس از پیروزی انقلاب اسلامی برنامه راهنمایی با توجه به اهداف جدید مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت و نتیجه آن سیستم معلم - مشاور بود که هم به تدریس و هم به مشاوره می‌پرداختند. پس مدتی برای تهیه هدفهای هماهنگ با اهداف انقلاب برنامه راهنمایی و مراکز مشاوره حذف و تحلیل گردید. و به جای آن طرح مربیان پرورشی با عنوان متولیان انقلاب در مدارس طرح ریزی و اجرا شد. این طرح به تدریج مسئولان را متوجه نیاز به مشاوره و راهنمایی در مدارس نمود. تا اینکه در سال 1364 هسته‌های مشاوره و راهنمایی مجددا در مناطق آموزش و پرورش تاسیس گردید. در حال حاضر برنامه‌های مشاوره‌ای مدارس به سمت تخصصی شدن و خدمات مشاوره‌ای سوق داده شده است و طرحهایی چون "طرح احیا نقش مشاوره‌ای معلمان" در حال اجرا است.

مشاوره تحصیلی در زمینه انتخاب رشته و راهنمایی شغلی

در این زمینه مشاور به دانش آموز کمک می‌کند با اطلاع از ویژگیها و شرایط خود ، رشته‌ها و شرایط جامعه تصمیم مناسبی در مورد انتخاب رشته تحصیلی‌اش اتخاذ کند. چنین فرایندی چه در سال اول دبیرستان و برای انتخاب رشته تحصیلی دوره متوسط صورت بگیرد و چه برای انتخاب رشته دانشگاهی تفاوت چندانی نمی‌کند. آشنایی مشاور با ویژگیها و مقررات موجود مربوط به هر دوره (متوسط یا دانشگاهی) بسیار حائز اهمیت است. مشاور تلاش می‌کند علاوه بر اینکه مراجع را از جنبه‌های مختلف هوشی ، استعداد و علایق شناسایی کند بلکه این شناخت را با شناختهای خود دانش آموز درهم می‌آمیزد و با در نظر گرفتن مقررات بیرونی و شرایط ویژه جامعه اقدام به تصمیم گیری کنند.

ویژگیهای خود دانش آموز که باید شناسایی شوند عبارتند از: میزان بهره هوشی ، نمرات تحصیلی او ، تعیین نقاط قوت و ضعف او در دروس مختلف ، بررسی علایق و استعدادهای او در زمینه رشته‌ها و مشاغل. برای اینکار گاهی مشاور از آزمونهایی چون تست هوش ، آزمون رغبت سنج و آزمونهای سنجش استعداد کمک می‌گیرد. از سوی دیگر باید دانش آموز شناخت کاملی نیز از خود رشته تحصیلی بدست آورد. اینکه چه دروسی در آن مطالعه می‌شوند، آینده شغلی آن چیست؟ و ... .

مشاوره تحصیلی در زمینه بررسی افت تحصیلی

برخی از دانش آموزان ممکن است دچار افت تحصیلی شوند. برخی از این دانش آموزان خود به مشاوره تحصیلی مراجع می‌کنند و برخی توسط مسئولین مدرسه به مشاور مدرسه معرفی می‌شوند. در هر حال مشاور تحصیلی به بررسی عمل مختلف افت تحصیلی می‌پردازد. برای بررسی احتمال وجود عمل خانوادگی از خود دانش آموز و خانواده او کمک می‌گیرد. عوامل مدرسه را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد و همچنین به بررسی سلامت جسمی و روانی دانش آموز می‌پردازد.

شناخت و پیدا کردن علت افت تحصیلی در گام اول قرار دارد. بعد از پیدا کردن علت ، مشاور به کمک دانش آموز و در صورت لزوم خانواده او و مسئولین مدرسه به رفع آن علت اقدام می‌کنند. یا اینکه راهنماییهایی به دانش آموزان برای رفع علت ارائه می‌شود و پیشرفت او مورد پیگیری قرار می‌گیرد. از جمله این راهنمایی شامل شیوه افزایش انگیزش دانش آموز ، آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه ، آموزش شیوه‌های مواجهه با تغییرات اساسی و غیره خواهد بود.

مشاوره تحصیلی در زمینه آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه و روشهای بهسازی حافظه

برخی از دانش آموزان با وجود اینکه افت تحصیلی نشان نمی‌دهند، اما ممکن است نیاز به آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه و روشهای بهسازی حافظه داشته باشند. آموزش چنین روشهایی می‌تواند به جلوگیری از اتلاف وقت دانش آموز و بالا بردن بهره وری او کمک کند. برنامه ریزی برای مطالعه ، رعایت اصول یادگیری در برنامه ریزی برای مطالعه ، رعایت ویژگیهای حافظه‌های مختلف می‌تواند به دانش آموز کمک کند تا روش مطالعه صحیحی داشته باشد و نتیجه بهتری کسب نماید.

مشاوره تحصیلی در زمینه کاهش اضطراب امتحان

اغلب افراد در جلسه امتحان و یا قبل از آن درجاتی از اضطراب را دارا هستند. داشتن مقداری اضطراب در شرایط امتحانی کاملا طبیعی و گاهی حتی ضروریست. چون موجب بالا نگه داشته شدن سطح انگیختگی فرد شده و عملکرد او را بهبود می‌بخشد. اما در صورتیکه میزان این اضطراب از حد طبیعی بالا برود باعث مختل شدن عملکرد فرد خواهد شد. بنابراین مشاور تحصیلی تلاش می‌کنند با آموزش شیوه صحیح مطالعه ، بالا بردن کارآیی حافظه و استفاده بهینه از زمان ، دانش آموز اطمینان و یقین نسبت به خود پیدا کند.

به عبارتی تلاش می‌کند اعتماد به نفس او را بالا ببرد تا از پیدا شدن افکاری که باعث اضطراب در او می‌شوند جلوگیری کند. چنین دانش آموزانی افکاری از این قبیل دارند. نمره کمی خواهم گرفت، خوب نخوانده‌ام، همیشه شکست می‌خورم و ... . مشاوره تحصیلی کمک می‌کند تا دانش آموز با تسلط بیشتری به مطالب مورد نظر سر جلسه امتحان حاضر شود و علاوه بر این به خود اعتماد به نفس داشته باشد. همچنین ممکن است روشهای اختصاصی مثل آموزش روشهای آرامش ورزی مورد استفاده قرار بگیرید. در صورت حاد بودن میزان اضطراب دانش آموز به مراکز اختصاصی‌تر ارجاع داده می‌شود.

شرایط انجام مشاوره تحصیلی

شرایط لازم برای انجام مشاوره تحصیلی همانند سایر مشاوره‌هاست. معمولا در مدارس اتاقی با عنوان اتاق مشاوره وجود دارد. دانش آموزان می‌تواند به صورت مستقیم یا از طریق صندوق مشاوره با مشاور ارتباط برقرار کنند. پاسخهای خود را نیز می‌توانند بطور مستقیم از مشاور دریافت کنند یا به صورت ناشناس در بولتن مشاوره مطالعه کنند.

مباحث مرتبط با عنوان

·         انتخاب رشته

·         افت تحصیلی و عوامل موثر بر آن

·         اضطراب امتحان و راههای کاهش آن

·         انواع حافظه

·         آزمونهای سنجش استعداد

·         بهسازی حافظه

·         تیز هوشان

·         پیشرفت تحصیلی

·         دانش آموزان استثنایی

·         روانشناسی مشاوره

·         روشهای مطالعه

·         ضرورت مشاوره تحصیلی

·         مشاوره تحصیلی

·         مشاوره شغلی

·         هوش و استعداد

·         یادگیری

مقدمه

نیاز انسان به راهنمایی و مشورت با دیگران در تصمیم گیری ، انتخاب و بکار گیری راه حلهای مناسب در زندگی بر کسی پوشیده نیست. خصوصا در سنینی که فرد ناچار به انجام انتخابهای مهمی است. مسلما چنین مشاوره‌ها و راهنماییهایی کمک شایان توجهی در اقدامات درست و مناسب او خواهد داشت و از خطا رفتن راهها و تصمیمات انتخابی جلوگیری خواهد نمود. بیشتر عدم موفقیتها ، شکست و در نیمه راه ماندنها ، ناشی از عدم داشتن اطلاعات کافی در زمینه موضوع و انجام انتخابهای نادرست است. از اینرو چنانچه انجام مشاوره در زمینه‌های مختلف مثل مشاوره ازدواج ، مشاوره در شرایط بحرانی ، مشاوره شغلی و غیره اهمیت دارد در زمینه تحصیلی نیز حائز اهمیت فراوان است.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای دانش آموزان

مشاوره تحصیلی به دانش آموزان کمک می‌کند ویژگیها و استعدادهای خود را بهتر بشناسند و به شرایط و خصوصیاتی که یا توجهی به آنها نداشته‌اند و یا میزان توجه به آنها کمتر بوده است با دقت بیشتری نگاه کنند. علاوه بر این اطلاعات آنها را در زمینه‌های مختلف تحصیلی بالاتر بوده و در صورت وجود نواقصی در عملکردشان آنها را شناسایی کرده و راه حلهایی برای رفع نواقص ارائه می‌کند. به این ترتیب دانش آموزان می‌توانند عملکرد بهتری نسبت به قبل در زمینه درسی داشته باشند انتخابهای مفیدی انجام دهند و اشکالات احتمالی را رفع نمایند.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای والدین

در امر تحصیل فرزندان ، خانواده و والدین نقش بسزایی دارند. بطوریکه عامل خانواده از عوامل مهم در زمینه پیشرفت تحصیلی دانش آموز یا وقوع افت تحصیلی است. انگیزه‌ها و علایق تحصیلی دانش آموز در خانواده شکل می‌گیرد و به آن جهت داده می‌شود و مسیری برای هدایت آن فراهم می‌شود. خانواده سرعت دانش آموز را در رسیدن به اهداف تحصیلی تنظیم می‌کند. خانواده‌های بدون انگیزه ، بدون اطلاع و غیر فعال موجب کاهش سرعت دانش آموزان بااستعداد می‌شوند. از اینرو در فرآیند مشاوره تحصیلی ، لزوم انجام مشاوره با والدین ضرورت و اهمیت خاصی پیدا می‌کند. از اینرو لازم به نظر می‌رسد والدین و بطور کلی خانواده نیز اطلاعات کافی از ویژگیها و استعدادهای فرزندان خود کسب نمایند، اطلاعات بیشتری در زمینه‌های تحصیلی کسب کنند و کمکها و یاریهای مفیدی برای فرزندان دانش آموز خود فراهم کنند.

ضرورت مشاوره تحصیلی در زمینه انتخاب رشته مشاغل

گاه انتخابهایی که دانش آموزان در زمینه رشته‌ها و مشاغل انجام می‌دهند عاری از هر گونه دلیل منطقی و اطلاعات مناسب است. معیارهایی که دانش آموزان در چنین مواردی برای انتخابهای خود برمی‌گزینند ملاکهایی کاذب و نامناسب است. مثل انتخاب رشته ریاضی فیزیک به خاطر وجهه اجتماعی آن ، یا به خاطر چشم هم چشمی و یا به خاطر دنباله روی از یک دوست و یا همراه با او بودن در طول تحصیل. چنین انتخابهایی به احتمال بیشتری محکوم به شکست خواهند بود. شکست یا در مرحله سالهای دبیرستان به صورت کاهش در نمرات ، عدم موفقیت در کنکور و در سنین بالاتر در انتخاب رشته در زمینه انتخاب رشته تحصیلی. مشاوره از آن جهت ضرورت می‌یابد که اهمیت چنین انتخابهایی به دانش آموز گوشزد شود تا او ملاکهای مناسبی برای تصمیمهای خود اتخاذ کند و از احتمال شکست خود در آینده پیشگیری نماید.

ضرورت مشاوره تحصیلی در زمینه جلوگیری از افت تحصیلی

برخی از دانش آموزان به خاطر شرایط ویژه‌ای که دارند بیشتر در معرض افت تحصیلی هستند و برخی از آنها افتان و خیزان تجربههایی از افت تحصیلی داشته‌اند. برخی از علل افت تحصیلی این دانش آموزان به عوامل بیرونی مثل خانواده ، مدرسه و ... مربوط می‌شود. و برخی از علل ، علل فردی هستند مثل انگیزه خود دانش آموز ، روشهای مطالعه و برنامه ریزی، علایق و استعدادها و غیره. مشاوره تحصیلی برای این دسته از دانش آموزان اهمیت بسزایی دارد. در جریان مشاوره تحصیلی به این دانش آموزان کمک می‌شود علت افتها و شکستهای خود را بشناسند و با راهکارهایی آشنا شوند که به آنها در رفع آن علتها و یا کاهش تاثیر آنها در مسائل تحصیلیشان کمک می‌کنند. انجام چنین مشاوره‌هایی می‌تواند با احیای نیروهای بالقوه فرد او را در تمام مسیر تحصیلی‌اش همراهی کند.

ضرورت مشاوره تحصیلی در زمینه سرعت بخشیدن به فرآیند تحصیل و مطالعه

برخی دانش آموزان و خانواده‌های آنها مایلند عملکرد بهینه خود را در زمینه تحصیل بهبود بخشند. این دانش آموزان ممکن است دانش آموزانی متوسط و یا بالا باشند. به هر حال تمایل دارند روشهایی را بیاموزند و اطلاعاتی مناسب ، مفید و عملی کسب کنند که کارآیی آنها را در زمینه تحصیل بالا ببرد. مشاوره تحصیلی چنین راهکارهایی را برای افراد فراهم می‌سازد. و بر احتمال موفقیت آنها در سطح پیشرفته‌تر می‌افزاید.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای تشخیص و هدایت دانش آموزان استثنایی

درصد کمی از دانش آموزان در گروه دانش آموزان استثنائی قرار دارند. از لحاظ علمی دانش آموزان استثنایی شامل دانش آموزانی می‌باشند که معلولیتهایی در زمینه‌های مختلف جسمی مثل شنوایی ، بینایی و یا هوشی دارند. لزوم مشاوره تحصیلی برای این دسته از دانش آموزان نیز به وفور احساس می‌شود. به این دلیل که آنها و خانواده‌های آنها نیازمند اطلاعات بیشتری در ارتباط با آینده تحصیلی و شغلی آنها هستند. در مورد این دسته از دانش آموزان نیز با بررسی تواناییهای آنها در مورد شغل و تحصیلات آنها تصمیماتی اتخاذ می‌شود. چنین دانش آموزانی با توجه به ضرورت اینکه زودتر از بقیه دانش آموزان باید حرفه و مهارتی را بیاموزند احتیاج مبرمی به مشاوره تحصیلی دارند.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای دانش آموزان تیز هوش و نابغه

این دسته از دانش آموزان ، قشر پرنیرو و قابل توجهی برای دست اندرکاران تعلیم و تربیت و جامعه هستند. سرمایه گذاری و استفاده از انواع خدمات مشاوره‌ای در کنار سایر امکاناتی که برای آنها در مدارس ویژه فراهم می‌آید ضرورت دارد. از دست رفتن چنین نیروهایی به خاطر انتخابها و تصمیمات نادرست زیانهای قابل توجهی به بار خواهد آورد.

مباحث مرتبط با عنوان

·         انتخاب رشته

·         افت تحصیلی و عوامل موثر بر آن

·         تیز هوشان

·         پیشرفت تحصیلی

·         دانش آموزان استثنایی

·         روانشناسی مشاوره

·         روشهای مطالعه

·         مشاوره تحصیلی

·         هوش و استعداد

تاریخچه مشاوره شغلی

در گذشته انتخاب مشاغل توسط افراد بسیار متفاوت‌تر از شرایط کنونی بوده است. جوانان خانواده معمولا مشاغل و حرفه خود را به صورت موروثی از پدران خود دریافت می‌کردند و در نتیجه مشاوره شغلی چندان مفهوم و اهمیتی برای آنان نداشت. اما با شروع پیچیده‌تر شدن جوامع ، گسترش یافتن حرفه‌ها و مشاغل متعدد ، تخصصی‌تر شدن حرفه‌ها و احساس نیاز به همخوانی بین توانایی فرد و نوع حرفه ، نیاز مراکز صنعتی و ... به افراد ماهر ، افزایش بی‌رویه جمعیت جوان کشورها و افزایش دانش آموزان و ... زمینه و احساس نیاز بوجود فرآیندی با عنوان راهنمایی شغلی را فراهم ساخت.

بطور کلی آغاز کلی فرآیند مشاوره با کارهای فرانک پارسونز در سالهای 1907 تا 1908 که او را پدر راهنمایی شغلی و حرفه‌ای می دانند در شهر بستون آمریکا بود. البته قبل از پارسونز نیز فعالیتهای پراکنده‌ای در زمینه راهنمایی شغلی و سایر مشاوره‌ها بطور غیر رسمی و بخصوص در مدارس انجام می‌گرفت. پارسونز یک مرکز راهنمایی حرفه‌ای تأسیس کرد. به دنبال آن اولین مجله حرفه‌ای یعنی بولتن حرفه‌ای در سال 1915 میلادی انتشار یافت. در سال 1917 میلادی شرکت فعالانه آمریکا در جنگ جهانی اول ایجاب نمود که آن کشور افراد متخصص را در زمینه‌های گوناگون تربیت و به میدانهای جنگ روانه کند. در آن زمان بالا بودن هوش به عنوان اولین ویژگی برای انتخاب افراد مورد نظر بکار گرفته شد.

در ایران شروع به کار مشاوره به صورت مقدماتی به سالهای 1337 تا 1350 بر می‌گردد که رفته رفته کاملتر شده است. تربیت مشاوران و اعزام آنان به مدارس راهنمایی تحصیلی ، تهیه بروشورهای شغلی و استفاده از فعالیتهای مختلف جهت آشنا سازی دانش آموزان به ویژگیهای خود و مشاغل ، از جمله کارهای انجام گرفته در این زمینه بوده است. علاوه بر اینکه بر اساس اهداف مشاوره شغلی بازپروریهای شغلی و دوره‌های ضمن خدمت برای مشاغل مختلف بوجود آمد، که طی آنها تلاش می‌شد کارآیی و توانایی افراد مشغول در حرفه‌های مختلف را بالا ببرند.

اهمیت مشاوره شغلی

شغل و حرفه فرد از آنجایی که بخش عمده‌ای از زندگی او را به خود اختصاص می‌دهد و به عبارتی انسان ساعات زیادی از وقت خود را در محل کار خویش و درگیر حرفه خویش می‌گذراند، اهمیت بسزایی دارد. چنین شرایطی اگر چنانچه با شرایط و تواناییها و علایق فرد همخوانی نداشته باشد، به عدم رضایت شغلی خواهد انجامید. تحقیقات نشان می‌دهد عدم رضایت شغلی یکی از مهمترین مشکلات استرس‌زا در زندگی فرد است که می‌تواند جنبه‌های دیگر زندگی او را تحت تأثیر قرار دهد.

به عنوان مثال فرض کنید فردی را که به شغل خود علاقمند نیست یا تواناییهای لازم برای انجام آن را بطور مفید ندارد‌، خستگی او مسلما بیشتر از فردی خواهد بود که با رضایت و لذت کامل آن شغل را انجام می‌دهد. فرد اول با دامنه‌ای از استرس و خستگی شدید وارد منزل می‌شود و میزان تحمل و مقاومت او در برابر جنبه‌های مختلف زندگی پایینتر از فرد دوم خواهد بود که شغل خود را کامروابخش تلقی می‌کند. علاوه بر تأثیرات فردی مشاوره شغلی ، تأثیرات اجتماعی آن را نیز نباید از نظر دور داشت. کارآیی فرد در حرفه‌ای که به او واگذار شده است بسیار تحت تأثیر توانایی و استعداد و علاقه او به آن شغل دارد. عدم هماهنگی فرد با شرایط شغل کارآیی او را در مسیر اهداف شغلی مرکز ، کارخانه یا مؤسسه پایین خواهد آورد. مؤسسات و مراکز مختلف کاری مایل به بکارگیری افرادی هستند که کارآیی بالاتری داشته باشند.

فرآیند مشاوره شغلی

مشاوره شغلی بر طبق نظر پارسونز در سه مرحله اساسی صورت می‌گیرد:

1.   شناسایی کامل تواناییها ، استعدادها ، رغبتها و محدودیتهای فردی؛ این ویژگیها تمام تواناییهای جسمانی ، روانی و محدودیتهای جسمانی و روانی و اجتماعی فرد را در بر می‌گیرد.

2.   شناسایی مشاغل متعدد و آگاهی نسبت به عواملی که منجر به موفقیت و رضایت شغلی می‌گردند. در این راستا ویژگی های مختلف هر یک از مشاغل از جنبه های مختلف مالی، اجتماعی و سایر محدودیت ها مورد بررسی قرار می گیرند. برخی مشاغل ویژگیهای خاص خود را دارند که باید مورد توجه قرار گیرند. مثل مسأله شب کاری برای شغل پرستاری و دور بودن از محل زندگی برای مدتهای طولانی برای انجام فعالیتهای باستان شناسی و ... .

3.   ایجاد سازش منطقی بین خصوصیات شخصی و شرایط شغلی که به موفقیت و رضایت شغلی می‌انجامد. شغل مورد نظر چه ویژگیها و چه محدودیتهایی دارد؟ چه ویژگیهای فردی را نیاز دارد؟ و چقدر بین این دو دسته ویژگی هماهنگی و همخوانی وجود دارد، سؤالاتی هستند که در جریان مشاوره شغلی به آنها پاسخ داده می‌شود.

زمان اقدام به مشاوره شغلی

با توجه به گسترش یافتن مشاوره شغلی و احساس نیاز شدید به آن به صورت برنامه ریزیهای کلی تلاش می‌شود از همان دوران تحصیل گامهای اولیه راهنمایی شغلی برداشته شود. سال اول دبیرستان معمولا زمان رسمی برای شروع آشنا سازی دانش آموزان با مشاغل و حرفه‌های مختلف است که به صورت فعالیتهای کلاسی ، تهیه بروشورهای شغلی ، بازدید از مشاغل مختلف و برگزاری اردوها انجام می‌گیرد و تلاش می‌شود با ارائه اطلاعات کافی به دانش آموزان در مورد مشاغل مختلف و همچنین در نظر گرفتن توان و استعدادهای خود به انتخاب رشته تحصیلی بپردازند.

برای کمک بیشتر به دانش آموزان معمولا از مصاحبه‌ها و مشاوره‌ها و همچنین اجرای آزمونهای مختلف و بویژه آزمون رغبت سنج استفاده می‌شود. مشاور با در نظر گرفتن فعالیت تحصیلی دانش آموز در طول سال و نمرات او در آزمون رغبت سنج و علایق و دیگر تواناییهای او ، اولین گام را برای انتخاب شغل خود در آینده که با انتخاب رشته تحصیلی وی ارتباط نزدیکی دارد بر می‌دارد. البته این مرحله ، مرحله آغاز رسمی ارائه راهنمایی شغلی فرد است. معمولا قبل از این مرحله فرد اطلاعاتی از جامعه و پیرامون خود ، خانواده و سایر نهادها در باب مشاغل مختلف کسب کرده است.

از سوی دیگر مراکز و مؤسسات نیز برای انتخاب کارمندان و شاغلین خود با در نظر گرفتن اهداف و آرمانهایی که دارند و ویژگیهایی که مورد نیاز مشاغل آنهاست در مصاحبه‌های استخدامی خود با بررسی تواناییها و استعدادهای فرد به گزینش افرادی می‌پردازد که خصایص آنها بیشتر از بقیه به اهداف آنها نزدیکتر باشد و همخوانی بیشتری با مشاغل مورد نظر داشته باشد. به عنوان مثال با اینکه سلامت روانی در تمامی مشاغل مد نظر می‌باشد، اما دارا بودن یکسری ویژگیهای روانی در مشاغلی چون خلبانی ضرورت کامل دارد. مثلا زمان واکنش سریع ، پایین بودن استرس و حفظ آرامش روانی.

مباحث مرتبط با عنوان

·         آزمون سنجش علاقه

·         بذر اشتغال

·         رضایت شغلی

·         روانشناسی سازمانی

·         روانشناسی صنعتی

·         روانشناسی صنفی

·         روانشناسی کار

·         عوامل موثر در اشتغال موفق به کار

·         عوامل موثر در کار کردن

مقدمه

انسان فعالیتهای مختلفی انجام می‌دهد. برخی از این فعالیتها جنبه‌های اختصاصی‌تر بخود می‌گیرند و برخی فعالیتهایی عمومی هستند. برخی از این کار کردنها تحت عنوان شغل فرد یاد می‌شوند. در هر حال در هر لحظه که انسان کار انجام می‌دهد، عوامل متعدی شیوه عمل و نتیجه حاصله را تحت تاثیر قرار می‌دهد. برخی از این عوامل تاثیرات مفید و موثری روی شیوه عمل و نحوه فعالیت او بر جای می‌گذارد و برخی دیگر به صورت عامل بازدارنده عمل می‌کنند و یا سرعت عمل فرد را کاهش می‌دهند.

هماهنگی تواناییهای فردی با ویژگیهای کار

زمانی که بین تواناییهای فرد و ویژگیهای کار مورد نظر هماهنگی و همخوانی وجود داشته باشد تاثیر مثبتی بر شیوه عمل خواهد گذاشت. برخی از فعالیتها به تواناییها و خصوصیات ویژه‌ای نیاز دارند که بدون آنها انجام کار به صورت مفید و ثمر بخشی انجام نخواهد گرفت. فرض کنید فردی را که بنیه جسمی قوی ندارد و قصد دارد کار سنگینی مثل جابجا کردن قطعات سنگین را انجام دهد. این یک مثال واضح از ضرورت همخوانی تواناییهای فردی با ویژگیهای مورد نیاز برای انجام کار است. چنین تطابقی در برخی کارهای فکری ، ظرافت و پیچیدگی بیشتری دارد.

عوامل انگیزشی در کار کردن

در بحث انگیزش گفته می‌شود که طی جریان انگیزش نیروی لازم برای انجام کار فراهم می‌شود. در واقع انگیزش به منزله موتور رفتاری انسان بشمار می‌رود. از این جهت سطح انگیزشی فرد تاثیر بسیار زیادی در اقدام او به انجام کار و تداوم به انجام کار دارد. افرادی که از انگیزش کافی برخوردار نیستند یا در شروع به انجام کار مشکل دارند یا در شیوه انجام کار ضعیف و کند عمل می‌کنند. نتیجه کار این افراد معمولا به اندازه نتیجه کار افراد با انگیزه مفید و سودمند نیست. افراد دارای انگیزش بالا توان بهتری در انجام کار دارند، سرعتشان بالاتر است، زودتر اقدام و شروع بکار می‌کنند. نواقص کمتری دارند و در صورت بروز مشکل تلاش بیشتری جهت رفع نواقص می‌کنند.

ماهیت کار به عنوان یک عامل موثر

اینکه نوع کار مورد نظر چیست؟ چه اندازه دشوار است؟ در چه مدت زمانی باید انجام گیرد و تمام شود؟ نتایج مورد نظر کدامها هستند و ... ماهیت کار را مشخص می‌سازند. اصولا کارهایی که از درجه دشواری بالاتری برخوردار هستند، و به عبارتی کارهای سخت تفاوتهایی از لحاظ مدت زمان مورد نیاز برای اتمام کار ، نتایج مورد نظر و ... با کارهای ساده‌تر دارند. از این لحاظ ماهیت کار ، سخت و آسان بودن آن نیز می‌تواند شیوه کار را تحت تاثیر قرار دهد. کارهای آسان راحت‌تر و سهل‌تر و در مدت زمان کمتری انجام داده می‌شوند و توجه و دقت مورد نیاز برای آنها کمتر است.

شرایط محیطی به عنوان عامل موثر در کار کردن

شرایط محیط نقش بسیار مهمی در انجام کارها دارد. یک کار یکسان در دو شرایط و موقعیت جداگانه می‌تواند نتایج متفاوتی به بار می‌آورد. عموما شرایط و موقعیتهای محیطی مساعد برای انجام کار و متناسب با نوع کار روند انجام کار را سرعت می‌بخشد. از عمومی‌ترین شرایط محیطی ، نور ، فضا ، سروصدا و ... است. هر چند برای برخی مشاغل شرایط محیطی ویژه و اختصاصی‌تری نیاز هست. تحقیقات مختلف مربوط به حوزه روانشناسی صنعتی و سازمانی نشان می‌دهد انجام کار در محیطهای دارای نور مناسب ، تهویه هوای مناسب و فضای کافی تاثیر مثبتی روی شیوه عمل کارگران دارد.

گروههای کاری به عنوان عامل موثر در کار کردن

برخی از کارها بطور انفرادی انجام می‌گیرند ولی برخی کارهای دیگر مستلزم انجام همکاری بین دو یا چندین نفر هستند. نوع روابطی که بین افرادی که بطور مشترک در انجام کار فعالیت می‌کنند حائز اهمیت است. تحقیقات نشان می‌دهد، نوع ویژه‌ای از روابط ، پویایی گروهی را بالا برده و بازده کاری را افزایش می‌دهد. از اینرو ترکیب مناسب گروهها می‌تواند نقش سازنده‌ای در بهبود و عملکرد افراد داشته باشد. این نکته برای مدیران سازمانها و محیطهای کاری از لحاظ تشکیل گروههای کاری قابل توجه است.

بازده کار به عنوان عامل موثر در کار کردن

روشن است کارهایی که دارای بازده مفید و بالایی هستند با تحت تاثیر قرار دادن سطح انگیزش افراد نحوه عمل و کار را تحت تاثیر قرار می‌دهند. البته چنین بازدهی زمانی بیشترین تاثیر را خواهد داشت که فرد از وجود چنین بازدهی آگاهی داشته باشد. زمانی که فرد از نتایج کار خود به صورت پاداش مالی و ... اطلاع داشته باشد شیوه عمل او متفاوت از زمانی خواهد بود که هیچگونه آگاهی از چنین مزایایی ندارد. این مساله قابل توجه مدیران کاری است که با آگاه ساختن افراد خود از نوع تشویقها و پاداشهای مورد نظر راندمان کار را بالا ببرند. قابل توجه است فقدان آگاهی افراد از نوع تشویق مورد انتظار و میزان آن بیشترین تاثیر مخرب را در عملکرد آنها خواهد داشت نسبت به زمانی که از بازده پایین کار اطلاع داشته باشند. روانشناسان اجتماعی این مساله را با پدیده توجیه توضیح داده‌اند.

مباحث مرتبط با عنوان

                                                                                                                                        راهنماي عملي برنامه ريزي تحصيلي

نوشته : احمد عباسپور

                                                                                                                                                                                             6 138   

مقدمه

قديمي ها گفته اند وقت طلاست ولي در دنياي امروز كه با سرعتي شگفت انگيز به پيش مي رود وقت ازشمند تر از طلاست .

1-  زمان ، گوهري يگانه و منحصر به فرد است كه به رايگان در اختيار بشر نهاده شده است و شايد همين ويژگي آن يعني رايگان بودن ، موجب شده است كه بسياري از مردم نسبت به زمان بي اهمييت بوده و از ان استفاده كافي نبرند .

زمان سرمايه اي است كه اگر مورد استفاده قرار نگيرد از دست مي رود ، اغلب ما از كمبود وقت مي ناليم اما آيا براستي مشكل ما كمبود وقت است  ؟  مشكل اصلي كمبود وقت نيست بلكه نحوه ي استفاده از آن است . ، اين نوشته سعي دارد تا راهنمايي هاي لازم را در اين زمينه به زباني ساده به شما ارايه دهد .

براي استفاده از زمان شما نيازمند كسب عادات جديد و ترك عادات قديم هستيد .كار برنامه ريزي را به تعويق نيندازيد و پس از فراگيري اصول آن فوري اقدام كنيد. هر لحظه كه بدون برنامه ريزي مي گذارنيد. لحظه اي از عمر پر ارزش شماست كه تلف مي شود و برگشت پذير هم نيست .

هدف از برنامه ريزي تحت كنترل در آوردن زمان و استفاده مفيد تر از آن است . با برنامه ريزي صحيح مي توان به مقدار قابل توجهي در وقت خود صرفه جويي كنيد . و از وقت هاي اضافي خود براي انجام امور مورد علاقه خود استفاده كنيد.

هدف از برنامه ريزي جلوگيري از انباشتگي دروس و عقب ماندن از كارها ، ياس و دل زدگي از كار درس و عدم اعتماد به نفس است .

برنامه ريزي يعني تهيه طرح و نقشه اي دقيق براي رسيدن به هدف خاص در كوتاهترين زمان ممكن با توجه به امكانات و محدوديت هاي خود

گام اول :

تهيه جدول اولويت بندي فعاليت هاي يك هفته و بر آورد زمان آنها

نوع كارهايي را كه در طول هفته ( حتي كارهاي جزئي ) انجام مي دهيد مشخص و اولويت بندي نموده و زماني را كه بايد به هر كار اختصاص دهيد مشخص كنيد .

جدول شماره 1-  اولويت بندي فعاليت ها در يك هفته

 نام و نام خانوادگي :               از تاريخ                تا تاريخ               به مدت يك هفته

مثال : يك دانش آموز دبيرستاني ، كارهايي كه در طول هفته انجام مي دهد را به صورت زير نوشته است . حضور در مدرسه – رفت و امد- مطالعه رياضي – آماده شدن براي امتحان – غذا خوردن – شركت در ميهماني – باشگاه ورزشي – ورزش – تماشاي تلويزيون – شركت در كلاس ها آزاد و فوق برنامه – خوابيدن و استراحت در وسط روز . ….

گام دوم :

تهيه جدول برنامه ريزي هفتگي

پس از تنظيم فهرست كارهاي خود در جدول قبلي ، قدم بعدي ، منظم كردن  كارهاي هفتگي در يك جدول برنامه ريزي هفتگي است .

نمونه اي از جدول برنامه ريزي هفتگي را در زير مشاهده مي كنيد .

جدول شماره 2- برنامه ريزي هفتگي

نام و نام خانوادگي :                                                   از تاريخ :                        تا تاريخ:    

گام سوم:

ارزيابي از پيشرفت كار و مطالعه

در پايان هر روز از اجراي برنامه و در پايان هر هفته با نحوه عملكرد خود ، ميزان پيشرفت كار را بسنجيد و با توجه به آن   موانع برنامه ريزي را برطرف كنيد . براي ارزيابي نحوه ي پيشرفت خود مي توانيد جدولي مانند جدول زير تهيه كنيد .

جدول شماره 3- ارزيابي از پيشرفت كار :

نام و نام خانوادگي :                                                  از تاريخ                           تا

مثال : ممكن است انجام يك كار نيم ساعت وقت لازم داشته باشد ولي شما آن را در 50 دقيقه انجام مي دهيد . در اين صورت بايد نيم ساعت وقت مفيد و 20 دقيقه وقت تلف شده براي انجام آن كار منظور كنيد .

موانع اجراي برنامه :

1-   كارهاي پيش بيني نشده

2-   بي تجربگي در تخمين زمان لازم براي انجام هر كار

3-   عدم تمركز حواس

4-   عدم استفاده از تكنيك هاي مطالعه

5-   تمايل به تعويق انداختن انجام كارها

6-   انجام كارهاي ديگران                                                                                    موفق باشيد

شماره تلفن های جدید مشاوره

کارشناسی مشاوره متوسطه  ناحیه دو           تلفن 8532660

کارشناسی مشاوره عمومی ( ابتدایی – راهنمایی )   تلفن 8545906

پذیرش مرکز مشاوره و خدمات روانشناختی ناحیه دو  تلفن 8599699

نشانی :

 مسیر 1- چهارراه لشگر – امام خمینی 40 پلاک 45

مسیر 2- چهارراه بی سیم – جهاد 2  پلاک 45

مطابق مصوبهٌ جلسهٌ 2/4/1376 هيآت مديره, انواع عضويتها در «انجمن مشاورهٌ ايران» عبارت از عضويت پيوسته, عضويت وابسته, عضويت دانشجويي, عضويت افتخاري و اعضاي مؤسساتي (حقوقي) است.

اطلاعات كامل مربوط به انواع عضويتها در «انجمن مشاورهٌ ايران» در اساسانامهٌ انجمن آمده است. هر يك از اعضا سالانه مبلغ معيني به عنوان حق عضويت به انجمن مي پردازند. پرداخت حق عضويت هيچ گونه حق و ادعايي نسبت به دارايي انجمن براي عضو ايجاد نمي كند.

ميزان حق عضويت براي اعضاي انجمن بسته به نوع عضويت آنها از اين قرار است:

عضويت پيوسته:  دارندگان درجهٌ دكتري و كارشناسي ارشد به ترتيب 6000 و 4000 تومان.

عضويت وابسته:  دارندگان درجهٌ كارشناسي 2000 تومان.

عضويت دانشجويي:  دانشجويان دكتري, كارشناسي ارشد, و كارشناسي به ترتيب 3000, 2000, و 1500 تومان.

عضويت مؤسساتي:  براي كليه مؤسسات علمي/آموزشي/ و پژوهشي كه فعاليتهاي آنها به نوعي با خدمات مشاوره اي و باليني مربوط باشد, 20000 تومان.

عضويت افتخاري:  با نظر هيأت مديرهٌ انجمن خواهد بود.

متقاضيان عضويت در «انجمن مشاروهٌ ايران» بايد حق عضويت خود را به حساب شمارهٌ 1220 نزد بانك ملي ايران شعبهٌ آموزش عالي (كد 974) به نام «انجمن مشاورهٌ ايران» واريز و فيش آن را همراه با ساير مدارك خود با پست عادي به آدرس صندوق پستي انجمن ارسال نمايند.

تهران:  صندوق پستي 1138 ــ 15745

رييس سازمان نظام روانشناسي: كمبود روانشناس و مشاور داريم

شما انتخاب رشته مي كنيد يا رشته ها شما را انتخاب مي كنند ؟

رهيافت هاي انتخاب رشته تحصيلي              نوشته :  احمد عباسپور

                  مشاور و برنامه ريز درسي مركز مشاوره اندیشه و رفتار -- شکوفا 

بسمه تعالي

انتخاب هاي ما نقش زيادي را در زندگي ايفا ميكنند و به طور معمول مهمترين انتخاب ها در سنيني صورت مي گيرد كه ما تجربه كمي داريم . بنابر اين شادي و رضايت آينده تا حد زيادي بستگي به انتخاب صحيح رشته ي تحصيلي و حرفه اي دارد .

آيا والدين و معلمان و مشاوران مدارس مي توانند به جوانان كمك كنند تا بر اساس توانمنديها , استعداد , شغل ويا حرفه ي مناسبي را برگزينند . مثبت بودن پاسخ اين پرسش كاملا روشت است .اما چگونگي و نحوه اين كمك كردن اهميت دارد .

دوره كودكي

     علاقه به يادگيري و كسب مهارتهاي گوناگون ذهني و حركتي از سالهاي نخست كودكي شكوفا و بارور مي شود .كودكاني كه به يادگيري علاقه مند هستند در دوران تحصيل با فرصت هاي خوبي روبرو مي شوند و مدارس را محيطي جالب و درس خواندن را نوعي كار و حرفه ي اي  لذت بخش مي دانند .

سرمايه آينده

تجارب مثبت در دوران تحصيل موجب رضايت شغلي در اينده مي شود . از اين رو , هيچ گاه نبايستي نسبت به امر يادگيري بي توجه و بي تفاوت باشيم و هرگز پس از فراغت از تحصيل اين امر مهم را كنار بگذاريم . يادگيري هاي آدمي , سرمايه ي آينده اوست كه به كمك انها مي تواند با تجربه ها و موقعيت هاي تازه آشنا شود .

روش هايي براي انتخاب رشته

براي انتخاب رشته تحصيلي و رشته شغلي مناسب , هركس بايد علاقه , مهارت , انگيزه و ارزشهاي شخصي خود را كشف كند .يك روش اين است كه مختصري از عملكرد و فعاليت روزانه خود در مدرسه و خانه و همچنين سرگرمي و ورزش مورد علاقه خود را يادداشت كنيم .روش ديگر براي كشف استعداد ها, ارزشيابي در جريان يك مشاوره است . به طوري كه در جريان مشاوره , جنبه هاي بسيار زيادي از شخصيت و امكانات ما مطالعه مي شود . مهم ترين اقدامات در جريان مشاوره تحصيلي , پيدا كردن و شفاف نمودن توانمندي هاي فردي و شخصي است .

مشاوره از طريق مطالعه ي تاريخچه ي زندگي , بررسي نمرات دوره ابتدايي, راهنمايي , دوره متوسطه , مركز پيش دانشگاهي و مصاحبه با فرد تلاش مي كند كه توانمندي هاي فرد را بشناسد و ما را به سوي مسيري كه بيشترين احتمال موفقيت را دارد , راهنمايي كند .

در اين جريان , نظرات دقيق و صحيح والدين نيز بيشترين كمك را در كشف استعدادها ي طبيعي ما مي كند.

روشن شدن زمينه ها و موضوعات موردعلاقه نيز مرحله ديگري براي انتخاب رشته تحصيلي و شغلي مناسب ماست . نوع شخصيت و ماهييت عواطف ما هم بايد با رشته ي تحصيلي و شغل آينده متناسب و منطبق باشد . رسيدن به دوره تحول انتزاعي و يا نرسيدن به اين مرحله از رشد ذهني ورواني در انتخاب رشته و احتمال موفقيت و يا عدم موفقيت موثر است . به هر حال براي انتخاب رشته ي تحصيلي مناسب بايد مجموعه اي از عواملي را كه ذكر كرديم در نظر گرفت و نبايستي تنها  يك عامل را محور انتخاب و تصميم گيري مهم براي زندگي آينده خود قرار داد .

مسئوليت والدين

موضوع ديگر نقش والدين در انتخاب رشته ي تحصيلي و شغلي است . چنانچه والدين در اين راه نقش تشويق كننده و حمايتگر را داشته باشند  احتمال موفقيت جوانان بيشتر مي شود . بارها پيش آمده است كه متاسفانه خانواده ها نقش سازنده اي در انتخاب هاي جوانان نداشته اند . از والدين انتظار مي رود كه شناخت و كشف علايق , نگرش ها و استعدادهاي جوانان را كه جزء وظايف مهم است , جدي بگيرند .

و اما انتخاب رشته

   و اما انتخاب رشته , اگر منظور از انتخاب رشته پر كردن يك فرم با مداد مشكي نرم و پر رنگ است كه با كمك دستور العمل دفترچه راهنماي انتخاب رشته صورت مي گيرد . البته اين كار خيلي اهمييت ندارد و چنانچه وقت اين كار را هم نداشته باشيم هيچ اشكالي ندارد كه آن را به برادر و يا خواهر كوچكتر خود محول كنيم . با نگاهي به دوستان و آشنايان خود كه در كنكور شركت كرده اند مي توانيد حدس بزنيد كه كداميك از آنها به طور واقعي به دنبال انتخاب رشته هستند و چه كساني خود رابه دست رشته ها مي سپارند . شما انتخاب رشته مي كنيد يا رشته ها شما را انتخاب مي كنند . برخي از داوطلبين تنها هدف آنان قبولي است به هر قيمت كه باشد . در انتخاب رشته تحصيلي دقت بيشتر بايد داشت . سعي كنيد با اين همه زحمتي كه براي آمادگي در كنكور متحمل شده ايد با يك انتخاب رشته مناسب و آگاهانه كار خود را به ثمر برسانيد . اگر موفقيت را صد در صد در نظر بگيريد پنجاه درصد آن آمادگي براي كنكور و پنجاه درصد آن انتخاب رشته تحصيلي است .

   همان قدر كه  به قبولي فكر مي كنيد به بعد از قبولي هم فكر كنيد . سالانه هزاران نفر دانشجوي سال اول و دوم تقاضاي تغيير رشته , انتقال و  حتي  انصراف از تحصيل مي دهند . آنان كساني هستند كه فقط به قبولي فكر كرده اندو حالا از انتخاب خود راضي نيستند و تقاضاي آنان نيز پذيرفته نمي شود . در انتخاب شهر ها تا حد امكان اول شهر خودتان را انتخاب كنيد بعد شهر هايي كه امكان راحت تري براي اسكان شما وجود دارد

دستور العمل انتخاب رشته

   ابتدا رشته هايي را كه علاقه داريد از دفترچه راهنما انتخاب و آنها را رديف كنيد . وقتي رشته هاي انتخابي را پشت سر هم رديف مي كنيد بايد به دو سوال پاسخ دهيد . نخست اينكه چرا اين رشته را انتخاب مي كنيد ؟ و ديگر اين كه چرا هر رشته را قبل از رشته ديگر انتخاب كرده ايد ؟

ويژگي مهم دانشجويي

   تحصيل كردن يك كار جدي و دشوار است و كساني كه در راه تحصيل علم گام بر مي دارند بايد افرادي باشند كه انگيزه اصلي آنان علم اندوزي , شناخت و فهم و كشف پديده هاي هستي باشد .

ارتباط با ما

      نظر خود را براي ما به آدرس الكترونيكي aaabbaspoor2003@yahoo.com  ارسال و براي دريافت اطلاعات بيشتر به weblogنگارنده به آدرس www.ahmad43.blogfa.com مراجعه                                                                                                             

 نماييد.براي آشنايي با رشته هاي مختلف دانشگاه به آدرس زير مراجعه نماييد .

www.aftab.ir

wwww.konkoor.isfedu.org

www.sanjeshserve.com