يادگيري سرمايه ي آينده

رشته علوم انسانی 

  برای داوطلبان کنکور

 شامل دو هزار دویست تست  همراه با پاسخ نامه در ۳۱۵ صفحه  / قطع رحلی / انتشارات دانشوران رشید

/ قیمت ۴۵۰۰۰ ریال  

 با تخفیف برای شما که تماس می گیرید

۳۵۰۰۰ ریال

تلفن تماس  ۰۹۱۵۳۰۰۲۳۲۹- ۰۹۱۵۵۱۱۸۷۴۲  

بسمه تعالی

مفهوم توسعه و برنامه ریزی نوسعه آموزش

ویژه دوره آموزش مدیران آموزش و پرورش ناحیه دو مشهد – اسفند 86

نوشته : احمد عباسپور

اهداف آموزش :

1-    مفهوم توسعه

2-    شاحص های توسعه

3-    الگوی برنامه ریزی برای توسعه آموزش

4-    برنامه ریزی توسعه در سطح محلی ( خرد )

5-    تهیه برنامه توسعه در آموزشگاههای ناحیه دو مشهد

مفهوم توسعه

مفهوم توسعه چیست ؟

در پاسخ به این پرسش باید خیلی دقت کرد .چون  مهمترین توجیه برنامه ریزی این است که به توسعه کشور کمک کند

ریشه واژه توسعه به یک فرایند استناد می کند که می توان جزیان آن را که به طور طبیعی اتفاق می افتد مشاهده کرد  ذکر مثالی در این مورد موضوع را روشن می کند . همه ما با کاربرد یک پاکت آشنا هستیم  پاکت برای پیچیدن چیزی در آن به کار می رود مانند نامه که  مانع از پراکندگی و افتادن محتوای خود می  شود .  فرایند توسعه کاملا معنایی مخالف پاکت را بیان می کند . به این صورت که امکان باز شدن و از حالت اولیه خود خارج شدن و به حالت های پیچیده تری تبدیل شدن را می رساند .

طی چند قرن اخیر فکر پیشرفت برای دسترسی به توسعه مطرح شده است . توسعه در کلی ترین معنای آن یعنی از قوه به فعل در آمدن استعداد ها و تواناییها به عنوان مثال تبدیل دانه یا نهال یک گیاه به درختی تناور یا مبدل شدن یک سلول تخم به حیوانی تنومند از نمونه های بارز توسعه به حساب می آید. بدین ترتیب ملاحظه می شود هدف توسعه بهبود است ولی با کدام وسایل موجود می توان توسعه را در جهت بهبود به حرکت در آورد ؟ راههای بسیاری برای توسعه وجود دارد  ولی هیچیک از آن ها موفقیت کامل را تضمین نمی کند . همچنین در پایان هر راه نوع متفاوتی از جامعه توسعه یافته پدیدار می گردد. هر جامعه و فرهنگی باید راه توسعه خویش را بیابد و با تحقق بخشیدن به آرمانهای ملت خود راه وصول به توسعه را هموار نماید . مفهوم توسعه درون زا به این معنا است که هر فرهنگی خود مسئولیت انتخاب را ه آینده را به عهده می گیرد و همکاری های مناسب و لازم در این زمینه را تعیین می کند . اگر قبول کنیم که توسعه یعنی بهبود شرایط زندگی برای همگان در این صورت توسعه به هر شکل و به هر نوع باید نیازهای اساسی احاد جامعه را براورد . بنابر این برنامه ریزی توسعه باید پیوسته به خود هشدار دهد تا واقع بین باشد و از تخیلات بلند پروازانه پرهیز نماید و توجه لازم را به تشخیص و رفع مسایل و نیازهای ضروری مبذول دارد .

کار در کلاس 1 :

1- فهرستی از نیازهای اساسی جامعه خود را تهیه کنید .

1-                                                        2-                                               3-                                                     4-

2- توسعه یعنی ........

شاخص های توسعه

گفته شد که توسعه فرایندی هدف دار است که به وسیله انسان آغاز می گردد و هدف آن بهبود بخشیدن به شرایط زیستی کلیه افرادی است که در یک جامعه زندگی می کنند.

با توجه به بیان فوق سه جنبه اساسی برای توسعه ضروری است اول اینکه توسعه فرایندی است که حرکت آن در جهت بهزیستی است . دوم اینکه فرایند توسعه به وسیله انسان آغاز می شود پس باید مشخص کنیم کدام تصمیمات و عملیات به شرایط زیستی کلیه افراد جامعه بهبود می بخشد . سوم اینکه توسعه فرایندی مداوم است .از این رو باید بر آن پیوسته تظارت داشت .

برنامه ریزان در آغاز ( اواخر دهه 1960) توسعه را همان رشد اقتصادی تلقی می کردند و بر این باور بودند که تولید ناخالص ملی ( GNP) مهمترین شاخص توسعه هر جامعه ای به شمار می رود . تولید ناخالص ملی به این صورت محاسبه می شود : مصرف + سرمایه گذاری +هزینه های دولت +(صادرات - واردات )

در دهه های 80 و 90 بحث های جدیدی در خصوص شاخص های توسعه مطرح شد از جمله اینکه توسعه جریانی چند پعدی است که در حرکت پیشرونده خود کاهش فقر / بیکاری / نابرابری / ارتباط بهتر / ایجاد نظام اجتماعی مبتنی بر عدالت و افزایش مشارکت مردم در امور سیاسی را در پی  دارد .

یا نظر دیگری که بیان می کند شاخص های توسعه عبارتند از : افزایش کارایی نظام تولید در جامعه (GNP) و براورده شدن نیازهای اساسی مردم جامعه و میزان مشارکت مردم

 کار در کلاس2 :

1-فهرستی از شاخص های توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور بنویسید .( چهار مورد کافی است )

2- فهرستی از شاخص های توسعه مدرسه خود را در سال جاری بنویسید.  ( چهار مورد کافی است )

و اما بپردازیم به آموزش و پرورش و این که نظریه های جدیدی در باب ارتباط آموزش و پرورش و توسعه در نیمه دوم قرن بیستم مطرح گردیدکه معروفترین آنها نظریه سرمایه انسانی است . طرفداران این نظریه بر این باور بودند : افرادی که دارای سطح تحصیلات بیشتری باشند از دریافت درآمدهای بالاتری برخوردارند و این بالا بودن درآمد به سبب بالا بودن بهره وری آنهاست و افزایش بهره وری به نوبه خود موجب رشد اقتصادی و در نهایت منجر به توسعه جوامع می شود .

برنامه توسعه آموزش

در بحث برنامه توسعه آموزش می توان به دو بخش اساسی برنامه ریزی را مطرح کرد .این الگو می تواند در مدارس ما  کارایی موثری داشته باشد .

الف ) فعالیت های پیش از تدوین برنامه 

 ب) فعالیت های تدوین برنامه

فعالیت های پیش از تدوین برنامه شامل گرداوری اطلاعات شامل میزان ثبت نام / سطح تحصیلات معلمان/ میزان سرانه / وضعیت تجهیزات/چشم انداز های آینده علوم / سیاست های جامعه / خواسته های والدین/ و....

فعالیت های تدوین برنامه شامل انتخاب اهداف / انتخاب خط مشی ها / تعیین اولویت ها/ تهیه برنامه عمل / تصویب برنامه / اجرا و نظارت و ارزیابی و تصحیح برنامه /

کمی توضیح در این باره لازم به نظر می رسد .

اهداف شامل اهداف کمی و اهداف کیفی است مثلا رفع محرومیت آموزشی در مناطق و بین گروههای خاص یک یک هدف کیفی است و اینکه تعداد دانش آموزان راهنمایی از پانصدو بیست و هفت هزار در سال 72 به پنج میلیون و چهارصدوپنجاه هزار در سال 77 افزایش خواهد یافت یک هدف کمی است .

خط مشی عبارت است از مقایسه و انتخاب یک مسیر از بین مسیرهایی که وصول به اهداف مورد نظر را میسر می سازد .

مثلا می خواهیم زبان فارسی را در مناطق دو زبانه کشور تقویت کنیم برای کمک به تحقق این هدف می توان خط مشی های زیر را در نظر گرفت .

1) تشکیل کلاسهای یک ماهه آمادگی قبل از شروع آموزش ابتدایی

2) تاسیس کودکستان در مناطق دو زبانه با تاکید بر آموزش ابتدایی

تعیین اولویت اشاره دارد بر اینکه برای رسیدن به اهداف نیاز به امکانات و منابع مادی و انسانی است و محدودیت هایی در این زمینه نیز وجود دارد . در نتیجه برنامه ریزان ناگزیرند بین برنامه های خود قایل به تعیین اولویت شوند و وصول به بعضی را بر بعضی دیگر مقدم بدارند.انتخاب بین  سطوح آموزشی / انتخاب بین کمیت و کیفیت/انتخاب بین علوم پایه در مقابل علوم انسانی / آموزش مدرسه ای در مقابل آموزش خارج از مدرسه

تهیه برنامه عمل یا برنامه اجرایی در واقع نقشه و طرح دقیق اقدامات و عملیاتی است که باید در آینده صورت گیرد مثلا می خواهیم برای توسعه آموزش ابتدایی برای یک دوره پنجساله برنامه تهیه کنیم موارد زیر لازم است :

پیش بینی کودکان واجب التعلیم / محاسبه نرخ ارتقا/ محاسبه نرخ مردودی / پیش بینی نیروی انسانی/ براورد تعداد معلمان/ نرخ معلمان/ برنامه ریزی فضای آموزشی/ هزینه های آموزشی

تصویب برنامه و اجرا و نظارت و ارزیابی و تصحیح برنامه

کار در کلاس3 :

1- به طور فرضی یک برنامه برای توسعه آموزش در مدرسه خود تهیه نموده و سپس به ترتیب در باره انتخاب هدف/ انتخاب خط مشی/ تعیین اولویت  تصمیم گیری کنید .

2- خط مشی را تعریف کنید. یک مثال ذکر کنید .

3- در برنامه توسعه آموزشگاه تحت مدیریت خود یک هدف کمی و یک هدف کیفی بنویسید.

مزایای برنامه ریزی توسعه در سطح خرد

1)      برنامه های آموزشی هماهنگ و متناسب با مسایل مردم هر منطقه تهیه می شود

2)   به مردم محل فرصت داده می شود که برنامه های آموزشی تهیه شده را با تحولات اقتصادی و اجتماعی برنامه تهیه شده تغییر داده و آنها را اصلاح کنند.

3)      بین  تهیه برنامه و زمان اجرا فاصله اندک و سرعت عمل در اجرای برنامه امتیاز چشمگیری به شمار می رود .

4)   مردم در هنگام اجرای برنامه ها به خاطر منافع مشترکی که دارند تشویق به همکاری می شوند و این امر به سهولت اجرای برنامه کمک می کند .

5)      مردم خود را متعهد به اجرای برنامه می دانند و از بار مالی دولت می کاهند

6)      این فرصت را به مردم می دهد که خود  به نیازهای آموزشی خویش بیندیشند و مشکلات خود را درک کنند

7)      مردم با برنامه هایی که خود تهیه می کنند احساس یگانگی بیشتری دارند .

محدودیت های برنامه ریزی توسعه در سطح خرد

1)      فقدان انگیزه  برای مشارکت مردم در برخی مناطق بنابر این ایجاد آگاهی در مردم لازم است .

2)      از هدف های آموزشی در سطح ملی غفلت می شود .

3)      اصطکاک منافع گروههای مختلف محلی ممکن است مانع وحدت و یگانگی در تهیه برنامه ها شود .

4)   برنامه هایی که در سطح مخلی تهیه می شود و برای بررسی و اصلاح در سطح ملی مطرح می شود ممکن است در صورت تجدید نظر مورد پسند مردم واقع نشود .

5)      ممکن است برخی تهیه کنندگان برنامه توانایی و مهارت لازم برای تهیه برنامه نداشته باشند .

6)   برقراری ارتباط مستمر بین کسانی که در سطوح مختلف دست اندرکاربرنامه ریزی هستند.امری ضروری است در صورت عدم ارتباط برنامه ها در سطح خرد با عدم موفقیت روبرو می شود

موفق و موید باشید

گزارش سالانه شاخص هاي توسعه انساني (HDI)  از سوي دفتر توسعه سازمان ملل متحد (UNDP)  براي سال 2008/2007 منتشر شد. در اين گزارش 177 کشور جهان از لحاظ شاخص هاي توسعه منابع انساني نظير اميد به زندگي، درآمد ملي و سرانه، کيفيت نظام آموزشي و مانند آن مقايسه شده اند.

 کليات

 کشورها بر اساس اين شاخص ها به سه دسته تقسيم شده اند:

کشورهاي بيشتر توسعه انساني يافته؛ شامل 70 کشور از ايسلند و نروژ و استراليا و کانادا .... تا آلباني و مقدونيه و برزيل.

کشورهاي متوسط توسعه انساني يافته؛ شامل 85 کشور از دومينيکا ... تا گامبيا.

کشورهاي کمتر توسعه انساني يافته؛ شامل 22 کشور از سنگال و اريتره .... تا بورکينافاسو و سيرالئون در قعر جدول.

ايران جزء کشورهاي متوسط و در رده 94 قرار دارد. اين رتبه در سال انقلاب يعني 1979، 110 بوده است. در حدود 30 سال، ايران تنها 16 پله پيش تر آمده است. رشد شاخص در ايران از کشورهائي مانند مصر، کره، گامبيا، الجزاير، عمان، عربستان، نپال، تونس، هند ، سنگاپور، مالزي، چين و حتي بنگلادش کمتر بوده است.

 مقايسه برخي شاخص ها

 اميد به زندگي: بيشترين ژاپن با 3/82 سال، ايران 97 با 2/70 و کمترين زامبيا با 5/40 سال.

سرانه درآمد: لوگزامبورگ با 60228 دلار در صدر، ايران با 7968 دلار 71 و مالاوي با 667 دلار در قعر.

شاخص فقر انساني: اول چاد، ايران 79 و باربادوس در قعر.

نرخ بيسوادی بزرگسالان: بورکينافاسو در صدر با 4/76، ايران 58 با 6/17 درصد و استوني کمترين با 0.2 درصد.

دسترسي به آب بهداشتي: اتيوپي در بدترين وضع، ايران 102 و مجارستان در بهترين رده.

نظرات و پیشنهادات خود را برای بهره مندی از مطالب وبلاگ در بخش نظر دهید  برای ما ارسال کنید پس از تایپ در صورت تمایل شما نمایش داده می شود .در پایان هر ماه خلاصه ای از نظرات برای شما عزیزان درج می شود .       احمد عباس پور

انتخاب اصلح   باعث  تقویت نظام جمهوری اسلامی ایران  در سطح جهان  می شود .                                   سر بلند و پیروز باشید

مقدمه

این نوع از مشاوره اختصاص به دانش آموزان مدارس و دانشجویان دارد. که برای کمک و راهنمایی آنها در زمینه انتخاب رشته تحصیلی در دوره دبیرستان ، انتخاب رشته تحصیلی دانشگاهی ، اطلاع از مقررات و شرایط و قوانین مدرسه یا دانشگاه و یا هر مساله و مشکلی که در محیط تحصیل برای آنها ممکن است پیش بیاید دارد. رفع این نوع مسائل یا مشکلات به عهده مشاوران تحصیلی است.

تاریخچه مشاوره تحصیلی در ایران

مشاوره تحصیلی قبل از پیروزی انقلاب

در ایران مساله راهنمایی و مشاوره و تهیه مقدمات آن بین سالهای 1337 تا 1350 شروع شد و جریان پیدا کرد. از سالهای 1337 با برگزاری سمینارهای متعددی طرح مشاوره و راهنمایی در آموزش و پرورش مطرح شد و نیز تربیت نیروی مشاوره در دانشگاهها و تهیه ابزار کار مشاوران ، دوره‌های کارآموزی ضمن خدمت ، تهیه وظایف و طرح و جاانداختن آن از جمله اقدامات بعدی در این دوره بوده است. برای پیشرفت و گسترش این طرح اقدامات متعددی انجام شد. دوره‌هایی ترتیب داده شد تا دست اندرکاران تعلیم و تربیت با برنامه راهنمایی آشنا شوند. اعزام مشاوران به مدارس ، تهیه مقالات و بروشورهای مختلف ، تهیه پرونده‌های تحصیلی و تربیتی ، تهیه پرسشنامه‌های مختلف و ایجاد مراکز مشاوره و راهنمایی در برخی از مراکز استانها از جمله اقداماتی است که در این دوره به عمل آمد.

در سالهای 1337 و 1338 کنفرانسهایی که در مشهد و آبادان تشکیل یافتند لزوم راهنمایی در مدارس را تاکید کردند. تا اینکه در سالهای 1344 و 1345 در دانشسرای عالی تهران درس مشاوره و راهنمایی جزء دروس رسمی قرار گرفت. از مهر ماه 1350 که اولین کلاس دوره راهنمایی تحصیلی تشکیل شد تا 22 بهمن 1357 که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید در زمینه اجرای برنامه راهنمایی ، فعالیتهای زیادی صورت گرفت که آشنا ساختن والدین و مربیان و دانش آموزان با برنامه‌های مشاوره و راهنمایی به اعزام مشاورین به مدارس ، تهیه پرونده تحصیلی ، تست و اجرای آنها از آن جمله می‌باشد.

مشاوره تحصیلی بعد از پیروزی انقلاب

پس از پیروزی انقلاب اسلامی برنامه راهنمایی با توجه به اهداف جدید مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت و نتیجه آن سیستم معلم - مشاور بود که هم به تدریس و هم به مشاوره می‌پرداختند. پس مدتی برای تهیه هدفهای هماهنگ با اهداف انقلاب برنامه راهنمایی و مراکز مشاوره حذف و تحلیل گردید. و به جای آن طرح مربیان پرورشی با عنوان متولیان انقلاب در مدارس طرح ریزی و اجرا شد. این طرح به تدریج مسئولان را متوجه نیاز به مشاوره و راهنمایی در مدارس نمود. تا اینکه در سال 1364 هسته‌های مشاوره و راهنمایی مجددا در مناطق آموزش و پرورش تاسیس گردید. در حال حاضر برنامه‌های مشاوره‌ای مدارس به سمت تخصصی شدن و خدمات مشاوره‌ای سوق داده شده است و طرحهایی چون "طرح احیا نقش مشاوره‌ای معلمان" در حال اجرا است.

مشاوره تحصیلی در زمینه انتخاب رشته و راهنمایی شغلی

در این زمینه مشاور به دانش آموز کمک می‌کند با اطلاع از ویژگیها و شرایط خود ، رشته‌ها و شرایط جامعه تصمیم مناسبی در مورد انتخاب رشته تحصیلی‌اش اتخاذ کند. چنین فرایندی چه در سال اول دبیرستان و برای انتخاب رشته تحصیلی دوره متوسط صورت بگیرد و چه برای انتخاب رشته دانشگاهی تفاوت چندانی نمی‌کند. آشنایی مشاور با ویژگیها و مقررات موجود مربوط به هر دوره (متوسط یا دانشگاهی) بسیار حائز اهمیت است. مشاور تلاش می‌کند علاوه بر اینکه مراجع را از جنبه‌های مختلف هوشی ، استعداد و علایق شناسایی کند بلکه این شناخت را با شناختهای خود دانش آموز درهم می‌آمیزد و با در نظر گرفتن مقررات بیرونی و شرایط ویژه جامعه اقدام به تصمیم گیری کنند.

ویژگیهای خود دانش آموز که باید شناسایی شوند عبارتند از: میزان بهره هوشی ، نمرات تحصیلی او ، تعیین نقاط قوت و ضعف او در دروس مختلف ، بررسی علایق و استعدادهای او در زمینه رشته‌ها و مشاغل. برای اینکار گاهی مشاور از آزمونهایی چون تست هوش ، آزمون رغبت سنج و آزمونهای سنجش استعداد کمک می‌گیرد. از سوی دیگر باید دانش آموز شناخت کاملی نیز از خود رشته تحصیلی بدست آورد. اینکه چه دروسی در آن مطالعه می‌شوند، آینده شغلی آن چیست؟ و ... .

مشاوره تحصیلی در زمینه بررسی افت تحصیلی

برخی از دانش آموزان ممکن است دچار افت تحصیلی شوند. برخی از این دانش آموزان خود به مشاوره تحصیلی مراجع می‌کنند و برخی توسط مسئولین مدرسه به مشاور مدرسه معرفی می‌شوند. در هر حال مشاور تحصیلی به بررسی عمل مختلف افت تحصیلی می‌پردازد. برای بررسی احتمال وجود عمل خانوادگی از خود دانش آموز و خانواده او کمک می‌گیرد. عوامل مدرسه را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد و همچنین به بررسی سلامت جسمی و روانی دانش آموز می‌پردازد.

شناخت و پیدا کردن علت افت تحصیلی در گام اول قرار دارد. بعد از پیدا کردن علت ، مشاور به کمک دانش آموز و در صورت لزوم خانواده او و مسئولین مدرسه به رفع آن علت اقدام می‌کنند. یا اینکه راهنماییهایی به دانش آموزان برای رفع علت ارائه می‌شود و پیشرفت او مورد پیگیری قرار می‌گیرد. از جمله این راهنمایی شامل شیوه افزایش انگیزش دانش آموز ، آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه ، آموزش شیوه‌های مواجهه با تغییرات اساسی و غیره خواهد بود.

مشاوره تحصیلی در زمینه آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه و روشهای بهسازی حافظه

برخی از دانش آموزان با وجود اینکه افت تحصیلی نشان نمی‌دهند، اما ممکن است نیاز به آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه و روشهای بهسازی حافظه داشته باشند. آموزش چنین روشهایی می‌تواند به جلوگیری از اتلاف وقت دانش آموز و بالا بردن بهره وری او کمک کند. برنامه ریزی برای مطالعه ، رعایت اصول یادگیری در برنامه ریزی برای مطالعه ، رعایت ویژگیهای حافظه‌های مختلف می‌تواند به دانش آموز کمک کند تا روش مطالعه صحیحی داشته باشد و نتیجه بهتری کسب نماید.

مشاوره تحصیلی در زمینه کاهش اضطراب امتحان

اغلب افراد در جلسه امتحان و یا قبل از آن درجاتی از اضطراب را دارا هستند. داشتن مقداری اضطراب در شرایط امتحانی کاملا طبیعی و گاهی حتی ضروریست. چون موجب بالا نگه داشته شدن سطح انگیختگی فرد شده و عملکرد او را بهبود می‌بخشد. اما در صورتیکه میزان این اضطراب از حد طبیعی بالا برود باعث مختل شدن عملکرد فرد خواهد شد. بنابراین مشاور تحصیلی تلاش می‌کنند با آموزش شیوه صحیح مطالعه ، بالا بردن کارآیی حافظه و استفاده بهینه از زمان ، دانش آموز اطمینان و یقین نسبت به خود پیدا کند.

به عبارتی تلاش می‌کند اعتماد به نفس او را بالا ببرد تا از پیدا شدن افکاری که باعث اضطراب در او می‌شوند جلوگیری کند. چنین دانش آموزانی افکاری از این قبیل دارند. نمره کمی خواهم گرفت، خوب نخوانده‌ام، همیشه شکست می‌خورم و ... . مشاوره تحصیلی کمک می‌کند تا دانش آموز با تسلط بیشتری به مطالب مورد نظر سر جلسه امتحان حاضر شود و علاوه بر این به خود اعتماد به نفس داشته باشد. همچنین ممکن است روشهای اختصاصی مثل آموزش روشهای آرامش ورزی مورد استفاده قرار بگیرید. در صورت حاد بودن میزان اضطراب دانش آموز به مراکز اختصاصی‌تر ارجاع داده می‌شود.

شرایط انجام مشاوره تحصیلی

شرایط لازم برای انجام مشاوره تحصیلی همانند سایر مشاوره‌هاست. معمولا در مدارس اتاقی با عنوان اتاق مشاوره وجود دارد. دانش آموزان می‌تواند به صورت مستقیم یا از طریق صندوق مشاوره با مشاور ارتباط برقرار کنند. پاسخهای خود را نیز می‌توانند بطور مستقیم از مشاور دریافت کنند یا به صورت ناشناس در بولتن مشاوره مطالعه کنند.

مباحث مرتبط با عنوان

·         انتخاب رشته

·         افت تحصیلی و عوامل موثر بر آن

·         اضطراب امتحان و راههای کاهش آن

·         انواع حافظه

·         آزمونهای سنجش استعداد

·         بهسازی حافظه

·         تیز هوشان

·         پیشرفت تحصیلی

·         دانش آموزان استثنایی

·         روانشناسی مشاوره

·         روشهای مطالعه

·         ضرورت مشاوره تحصیلی

·         مشاوره تحصیلی

·         مشاوره شغلی

·         هوش و استعداد

·         یادگیری

مقدمه

نیاز انسان به راهنمایی و مشورت با دیگران در تصمیم گیری ، انتخاب و بکار گیری راه حلهای مناسب در زندگی بر کسی پوشیده نیست. خصوصا در سنینی که فرد ناچار به انجام انتخابهای مهمی است. مسلما چنین مشاوره‌ها و راهنماییهایی کمک شایان توجهی در اقدامات درست و مناسب او خواهد داشت و از خطا رفتن راهها و تصمیمات انتخابی جلوگیری خواهد نمود. بیشتر عدم موفقیتها ، شکست و در نیمه راه ماندنها ، ناشی از عدم داشتن اطلاعات کافی در زمینه موضوع و انجام انتخابهای نادرست است. از اینرو چنانچه انجام مشاوره در زمینه‌های مختلف مثل مشاوره ازدواج ، مشاوره در شرایط بحرانی ، مشاوره شغلی و غیره اهمیت دارد در زمینه تحصیلی نیز حائز اهمیت فراوان است.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای دانش آموزان

مشاوره تحصیلی به دانش آموزان کمک می‌کند ویژگیها و استعدادهای خود را بهتر بشناسند و به شرایط و خصوصیاتی که یا توجهی به آنها نداشته‌اند و یا میزان توجه به آنها کمتر بوده است با دقت بیشتری نگاه کنند. علاوه بر این اطلاعات آنها را در زمینه‌های مختلف تحصیلی بالاتر بوده و در صورت وجود نواقصی در عملکردشان آنها را شناسایی کرده و راه حلهایی برای رفع نواقص ارائه می‌کند. به این ترتیب دانش آموزان می‌توانند عملکرد بهتری نسبت به قبل در زمینه درسی داشته باشند انتخابهای مفیدی انجام دهند و اشکالات احتمالی را رفع نمایند.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای والدین

در امر تحصیل فرزندان ، خانواده و والدین نقش بسزایی دارند. بطوریکه عامل خانواده از عوامل مهم در زمینه پیشرفت تحصیلی دانش آموز یا وقوع افت تحصیلی است. انگیزه‌ها و علایق تحصیلی دانش آموز در خانواده شکل می‌گیرد و به آن جهت داده می‌شود و مسیری برای هدایت آن فراهم می‌شود. خانواده سرعت دانش آموز را در رسیدن به اهداف تحصیلی تنظیم می‌کند. خانواده‌های بدون انگیزه ، بدون اطلاع و غیر فعال موجب کاهش سرعت دانش آموزان بااستعداد می‌شوند. از اینرو در فرآیند مشاوره تحصیلی ، لزوم انجام مشاوره با والدین ضرورت و اهمیت خاصی پیدا می‌کند. از اینرو لازم به نظر می‌رسد والدین و بطور کلی خانواده نیز اطلاعات کافی از ویژگیها و استعدادهای فرزندان خود کسب نمایند، اطلاعات بیشتری در زمینه‌های تحصیلی کسب کنند و کمکها و یاریهای مفیدی برای فرزندان دانش آموز خود فراهم کنند.

ضرورت مشاوره تحصیلی در زمینه انتخاب رشته مشاغل

گاه انتخابهایی که دانش آموزان در زمینه رشته‌ها و مشاغل انجام می‌دهند عاری از هر گونه دلیل منطقی و اطلاعات مناسب است. معیارهایی که دانش آموزان در چنین مواردی برای انتخابهای خود برمی‌گزینند ملاکهایی کاذب و نامناسب است. مثل انتخاب رشته ریاضی فیزیک به خاطر وجهه اجتماعی آن ، یا به خاطر چشم هم چشمی و یا به خاطر دنباله روی از یک دوست و یا همراه با او بودن در طول تحصیل. چنین انتخابهایی به احتمال بیشتری محکوم به شکست خواهند بود. شکست یا در مرحله سالهای دبیرستان به صورت کاهش در نمرات ، عدم موفقیت در کنکور و در سنین بالاتر در انتخاب رشته در زمینه انتخاب رشته تحصیلی. مشاوره از آن جهت ضرورت می‌یابد که اهمیت چنین انتخابهایی به دانش آموز گوشزد شود تا او ملاکهای مناسبی برای تصمیمهای خود اتخاذ کند و از احتمال شکست خود در آینده پیشگیری نماید.

ضرورت مشاوره تحصیلی در زمینه جلوگیری از افت تحصیلی

برخی از دانش آموزان به خاطر شرایط ویژه‌ای که دارند بیشتر در معرض افت تحصیلی هستند و برخی از آنها افتان و خیزان تجربههایی از افت تحصیلی داشته‌اند. برخی از علل افت تحصیلی این دانش آموزان به عوامل بیرونی مثل خانواده ، مدرسه و ... مربوط می‌شود. و برخی از علل ، علل فردی هستند مثل انگیزه خود دانش آموز ، روشهای مطالعه و برنامه ریزی، علایق و استعدادها و غیره. مشاوره تحصیلی برای این دسته از دانش آموزان اهمیت بسزایی دارد. در جریان مشاوره تحصیلی به این دانش آموزان کمک می‌شود علت افتها و شکستهای خود را بشناسند و با راهکارهایی آشنا شوند که به آنها در رفع آن علتها و یا کاهش تاثیر آنها در مسائل تحصیلیشان کمک می‌کنند. انجام چنین مشاوره‌هایی می‌تواند با احیای نیروهای بالقوه فرد او را در تمام مسیر تحصیلی‌اش همراهی کند.

ضرورت مشاوره تحصیلی در زمینه سرعت بخشیدن به فرآیند تحصیل و مطالعه

برخی دانش آموزان و خانواده‌های آنها مایلند عملکرد بهینه خود را در زمینه تحصیل بهبود بخشند. این دانش آموزان ممکن است دانش آموزانی متوسط و یا بالا باشند. به هر حال تمایل دارند روشهایی را بیاموزند و اطلاعاتی مناسب ، مفید و عملی کسب کنند که کارآیی آنها را در زمینه تحصیل بالا ببرد. مشاوره تحصیلی چنین راهکارهایی را برای افراد فراهم می‌سازد. و بر احتمال موفقیت آنها در سطح پیشرفته‌تر می‌افزاید.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای تشخیص و هدایت دانش آموزان استثنایی

درصد کمی از دانش آموزان در گروه دانش آموزان استثنائی قرار دارند. از لحاظ علمی دانش آموزان استثنایی شامل دانش آموزانی می‌باشند که معلولیتهایی در زمینه‌های مختلف جسمی مثل شنوایی ، بینایی و یا هوشی دارند. لزوم مشاوره تحصیلی برای این دسته از دانش آموزان نیز به وفور احساس می‌شود. به این دلیل که آنها و خانواده‌های آنها نیازمند اطلاعات بیشتری در ارتباط با آینده تحصیلی و شغلی آنها هستند. در مورد این دسته از دانش آموزان نیز با بررسی تواناییهای آنها در مورد شغل و تحصیلات آنها تصمیماتی اتخاذ می‌شود. چنین دانش آموزانی با توجه به ضرورت اینکه زودتر از بقیه دانش آموزان باید حرفه و مهارتی را بیاموزند احتیاج مبرمی به مشاوره تحصیلی دارند.

ضرورت مشاوره تحصیلی برای دانش آموزان تیز هوش و نابغه

این دسته از دانش آموزان ، قشر پرنیرو و قابل توجهی برای دست اندرکاران تعلیم و تربیت و جامعه هستند. سرمایه گذاری و استفاده از انواع خدمات مشاوره‌ای در کنار سایر امکاناتی که برای آنها در مدارس ویژه فراهم می‌آید ضرورت دارد. از دست رفتن چنین نیروهایی به خاطر انتخابها و تصمیمات نادرست زیانهای قابل توجهی به بار خواهد آورد.

مباحث مرتبط با عنوان

·         انتخاب رشته

·         افت تحصیلی و عوامل موثر بر آن

·         تیز هوشان

·         پیشرفت تحصیلی

·         دانش آموزان استثنایی

·         روانشناسی مشاوره

·         روشهای مطالعه

·         مشاوره تحصیلی

·         هوش و استعداد

تاریخچه مشاوره شغلی

در گذشته انتخاب مشاغل توسط افراد بسیار متفاوت‌تر از شرایط کنونی بوده است. جوانان خانواده معمولا مشاغل و حرفه خود را به صورت موروثی از پدران خود دریافت می‌کردند و در نتیجه مشاوره شغلی چندان مفهوم و اهمیتی برای آنان نداشت. اما با شروع پیچیده‌تر شدن جوامع ، گسترش یافتن حرفه‌ها و مشاغل متعدد ، تخصصی‌تر شدن حرفه‌ها و احساس نیاز به همخوانی بین توانایی فرد و نوع حرفه ، نیاز مراکز صنعتی و ... به افراد ماهر ، افزایش بی‌رویه جمعیت جوان کشورها و افزایش دانش آموزان و ... زمینه و احساس نیاز بوجود فرآیندی با عنوان راهنمایی شغلی را فراهم ساخت.

بطور کلی آغاز کلی فرآیند مشاوره با کارهای فرانک پارسونز در سالهای 1907 تا 1908 که او را پدر راهنمایی شغلی و حرفه‌ای می دانند در شهر بستون آمریکا بود. البته قبل از پارسونز نیز فعالیتهای پراکنده‌ای در زمینه راهنمایی شغلی و سایر مشاوره‌ها بطور غیر رسمی و بخصوص در مدارس انجام می‌گرفت. پارسونز یک مرکز راهنمایی حرفه‌ای تأسیس کرد. به دنبال آن اولین مجله حرفه‌ای یعنی بولتن حرفه‌ای در سال 1915 میلادی انتشار یافت. در سال 1917 میلادی شرکت فعالانه آمریکا در جنگ جهانی اول ایجاب نمود که آن کشور افراد متخصص را در زمینه‌های گوناگون تربیت و به میدانهای جنگ روانه کند. در آن زمان بالا بودن هوش به عنوان اولین ویژگی برای انتخاب افراد مورد نظر بکار گرفته شد.

در ایران شروع به کار مشاوره به صورت مقدماتی به سالهای 1337 تا 1350 بر می‌گردد که رفته رفته کاملتر شده است. تربیت مشاوران و اعزام آنان به مدارس راهنمایی تحصیلی ، تهیه بروشورهای شغلی و استفاده از فعالیتهای مختلف جهت آشنا سازی دانش آموزان به ویژگیهای خود و مشاغل ، از جمله کارهای انجام گرفته در این زمینه بوده است. علاوه بر اینکه بر اساس اهداف مشاوره شغلی بازپروریهای شغلی و دوره‌های ضمن خدمت برای مشاغل مختلف بوجود آمد، که طی آنها تلاش می‌شد کارآیی و توانایی افراد مشغول در حرفه‌های مختلف را بالا ببرند.

اهمیت مشاوره شغلی

شغل و حرفه فرد از آنجایی که بخش عمده‌ای از زندگی او را به خود اختصاص می‌دهد و به عبارتی انسان ساعات زیادی از وقت خود را در محل کار خویش و درگیر حرفه خویش می‌گذراند، اهمیت بسزایی دارد. چنین شرایطی اگر چنانچه با شرایط و تواناییها و علایق فرد همخوانی نداشته باشد، به عدم رضایت شغلی خواهد انجامید. تحقیقات نشان می‌دهد عدم رضایت شغلی یکی از مهمترین مشکلات استرس‌زا در زندگی فرد است که می‌تواند جنبه‌های دیگر زندگی او را تحت تأثیر قرار دهد.

به عنوان مثال فرض کنید فردی را که به شغل خود علاقمند نیست یا تواناییهای لازم برای انجام آن را بطور مفید ندارد‌، خستگی او مسلما بیشتر از فردی خواهد بود که با رضایت و لذت کامل آن شغل را انجام می‌دهد. فرد اول با دامنه‌ای از استرس و خستگی شدید وارد منزل می‌شود و میزان تحمل و مقاومت او در برابر جنبه‌های مختلف زندگی پایینتر از فرد دوم خواهد بود که شغل خود را کامروابخش تلقی می‌کند. علاوه بر تأثیرات فردی مشاوره شغلی ، تأثیرات اجتماعی آن را نیز نباید از نظر دور داشت. کارآیی فرد در حرفه‌ای که به او واگذار شده است بسیار تحت تأثیر توانایی و استعداد و علاقه او به آن شغل دارد. عدم هماهنگی فرد با شرایط شغل کارآیی او را در مسیر اهداف شغلی مرکز ، کارخانه یا مؤسسه پایین خواهد آورد. مؤسسات و مراکز مختلف کاری مایل به بکارگیری افرادی هستند که کارآیی بالاتری داشته باشند.

فرآیند مشاوره شغلی

مشاوره شغلی بر طبق نظر پارسونز در سه مرحله اساسی صورت می‌گیرد:

1.   شناسایی کامل تواناییها ، استعدادها ، رغبتها و محدودیتهای فردی؛ این ویژگیها تمام تواناییهای جسمانی ، روانی و محدودیتهای جسمانی و روانی و اجتماعی فرد را در بر می‌گیرد.

2.   شناسایی مشاغل متعدد و آگاهی نسبت به عواملی که منجر به موفقیت و رضایت شغلی می‌گردند. در این راستا ویژگی های مختلف هر یک از مشاغل از جنبه های مختلف مالی، اجتماعی و سایر محدودیت ها مورد بررسی قرار می گیرند. برخی مشاغل ویژگیهای خاص خود را دارند که باید مورد توجه قرار گیرند. مثل مسأله شب کاری برای شغل پرستاری و دور بودن از محل زندگی برای مدتهای طولانی برای انجام فعالیتهای باستان شناسی و ... .

3.   ایجاد سازش منطقی بین خصوصیات شخصی و شرایط شغلی که به موفقیت و رضایت شغلی می‌انجامد. شغل مورد نظر چه ویژگیها و چه محدودیتهایی دارد؟ چه ویژگیهای فردی را نیاز دارد؟ و چقدر بین این دو دسته ویژگی هماهنگی و همخوانی وجود دارد، سؤالاتی هستند که در جریان مشاوره شغلی به آنها پاسخ داده می‌شود.

زمان اقدام به مشاوره شغلی

با توجه به گسترش یافتن مشاوره شغلی و احساس نیاز شدید به آن به صورت برنامه ریزیهای کلی تلاش می‌شود از همان دوران تحصیل گامهای اولیه راهنمایی شغلی برداشته شود. سال اول دبیرستان معمولا زمان رسمی برای شروع آشنا سازی دانش آموزان با مشاغل و حرفه‌های مختلف است که به صورت فعالیتهای کلاسی ، تهیه بروشورهای شغلی ، بازدید از مشاغل مختلف و برگزاری اردوها انجام می‌گیرد و تلاش می‌شود با ارائه اطلاعات کافی به دانش آموزان در مورد مشاغل مختلف و همچنین در نظر گرفتن توان و استعدادهای خود به انتخاب رشته تحصیلی بپردازند.

برای کمک بیشتر به دانش آموزان معمولا از مصاحبه‌ها و مشاوره‌ها و همچنین اجرای آزمونهای مختلف و بویژه آزمون رغبت سنج استفاده می‌شود. مشاور با در نظر گرفتن فعالیت تحصیلی دانش آموز در طول سال و نمرات او در آزمون رغبت سنج و علایق و دیگر تواناییهای او ، اولین گام را برای انتخاب شغل خود در آینده که با انتخاب رشته تحصیلی وی ارتباط نزدیکی دارد بر می‌دارد. البته این مرحله ، مرحله آغاز رسمی ارائه راهنمایی شغلی فرد است. معمولا قبل از این مرحله فرد اطلاعاتی از جامعه و پیرامون خود ، خانواده و سایر نهادها در باب مشاغل مختلف کسب کرده است.

از سوی دیگر مراکز و مؤسسات نیز برای انتخاب کارمندان و شاغلین خود با در نظر گرفتن اهداف و آرمانهایی که دارند و ویژگیهایی که مورد نیاز مشاغل آنهاست در مصاحبه‌های استخدامی خود با بررسی تواناییها و استعدادهای فرد به گزینش افرادی می‌پردازد که خصایص آنها بیشتر از بقیه به اهداف آنها نزدیکتر باشد و همخوانی بیشتری با مشاغل مورد نظر داشته باشد. به عنوان مثال با اینکه سلامت روانی در تمامی مشاغل مد نظر می‌باشد، اما دارا بودن یکسری ویژگیهای روانی در مشاغلی چون خلبانی ضرورت کامل دارد. مثلا زمان واکنش سریع ، پایین بودن استرس و حفظ آرامش روانی.

مباحث مرتبط با عنوان

·         آزمون سنجش علاقه

·         بذر اشتغال

·         رضایت شغلی

·         روانشناسی سازمانی

·         روانشناسی صنعتی

·         روانشناسی صنفی

·         روانشناسی کار

·         عوامل موثر در اشتغال موفق به کار

·         عوامل موثر در کار کردن

مقدمه

انسان فعالیتهای مختلفی انجام می‌دهد. برخی از این فعالیتها جنبه‌های اختصاصی‌تر بخود می‌گیرند و برخی فعالیتهایی عمومی هستند. برخی از این کار کردنها تحت عنوان شغل فرد یاد می‌شوند. در هر حال در هر لحظه که انسان کار انجام می‌دهد، عوامل متعدی شیوه عمل و نتیجه حاصله را تحت تاثیر قرار می‌دهد. برخی از این عوامل تاثیرات مفید و موثری روی شیوه عمل و نحوه فعالیت او بر جای می‌گذارد و برخی دیگر به صورت عامل بازدارنده عمل می‌کنند و یا سرعت عمل فرد را کاهش می‌دهند.

هماهنگی تواناییهای فردی با ویژگیهای کار

زمانی که بین تواناییهای فرد و ویژگیهای کار مورد نظر هماهنگی و همخوانی وجود داشته باشد تاثیر مثبتی بر شیوه عمل خواهد گذاشت. برخی از فعالیتها به تواناییها و خصوصیات ویژه‌ای نیاز دارند که بدون آنها انجام کار به صورت مفید و ثمر بخشی انجام نخواهد گرفت. فرض کنید فردی را که بنیه جسمی قوی ندارد و قصد دارد کار سنگینی مثل جابجا کردن قطعات سنگین را انجام دهد. این یک مثال واضح از ضرورت همخوانی تواناییهای فردی با ویژگیهای مورد نیاز برای انجام کار است. چنین تطابقی در برخی کارهای فکری ، ظرافت و پیچیدگی بیشتری دارد.

عوامل انگیزشی در کار کردن

در بحث انگیزش گفته می‌شود که طی جریان انگیزش نیروی لازم برای انجام کار فراهم می‌شود. در واقع انگیزش به منزله موتور رفتاری انسان بشمار می‌رود. از این جهت سطح انگیزشی فرد تاثیر بسیار زیادی در اقدام او به انجام کار و تداوم به انجام کار دارد. افرادی که از انگیزش کافی برخوردار نیستند یا در شروع به انجام کار مشکل دارند یا در شیوه انجام کار ضعیف و کند عمل می‌کنند. نتیجه کار این افراد معمولا به اندازه نتیجه کار افراد با انگیزه مفید و سودمند نیست. افراد دارای انگیزش بالا توان بهتری در انجام کار دارند، سرعتشان بالاتر است، زودتر اقدام و شروع بکار می‌کنند. نواقص کمتری دارند و در صورت بروز مشکل تلاش بیشتری جهت رفع نواقص می‌کنند.

ماهیت کار به عنوان یک عامل موثر

اینکه نوع کار مورد نظر چیست؟ چه اندازه دشوار است؟ در چه مدت زمانی باید انجام گیرد و تمام شود؟ نتایج مورد نظر کدامها هستند و ... ماهیت کار را مشخص می‌سازند. اصولا کارهایی که از درجه دشواری بالاتری برخوردار هستند، و به عبارتی کارهای سخت تفاوتهایی از لحاظ مدت زمان مورد نیاز برای اتمام کار ، نتایج مورد نظر و ... با کارهای ساده‌تر دارند. از این لحاظ ماهیت کار ، سخت و آسان بودن آن نیز می‌تواند شیوه کار را تحت تاثیر قرار دهد. کارهای آسان راحت‌تر و سهل‌تر و در مدت زمان کمتری انجام داده می‌شوند و توجه و دقت مورد نیاز برای آنها کمتر است.

شرایط محیطی به عنوان عامل موثر در کار کردن

شرایط محیط نقش بسیار مهمی در انجام کارها دارد. یک کار یکسان در دو شرایط و موقعیت جداگانه می‌تواند نتایج متفاوتی به بار می‌آورد. عموما شرایط و موقعیتهای محیطی مساعد برای انجام کار و متناسب با نوع کار روند انجام کار را سرعت می‌بخشد. از عمومی‌ترین شرایط محیطی ، نور ، فضا ، سروصدا و ... است. هر چند برای برخی مشاغل شرایط محیطی ویژه و اختصاصی‌تری نیاز هست. تحقیقات مختلف مربوط به حوزه روانشناسی صنعتی و سازمانی نشان می‌دهد انجام کار در محیطهای دارای نور مناسب ، تهویه هوای مناسب و فضای کافی تاثیر مثبتی روی شیوه عمل کارگران دارد.

گروههای کاری به عنوان عامل موثر در کار کردن

برخی از کارها بطور انفرادی انجام می‌گیرند ولی برخی کارهای دیگر مستلزم انجام همکاری بین دو یا چندین نفر هستند. نوع روابطی که بین افرادی که بطور مشترک در انجام کار فعالیت می‌کنند حائز اهمیت است. تحقیقات نشان می‌دهد، نوع ویژه‌ای از روابط ، پویایی گروهی را بالا برده و بازده کاری را افزایش می‌دهد. از اینرو ترکیب مناسب گروهها می‌تواند نقش سازنده‌ای در بهبود و عملکرد افراد داشته باشد. این نکته برای مدیران سازمانها و محیطهای کاری از لحاظ تشکیل گروههای کاری قابل توجه است.

بازده کار به عنوان عامل موثر در کار کردن

روشن است کارهایی که دارای بازده مفید و بالایی هستند با تحت تاثیر قرار دادن سطح انگیزش افراد نحوه عمل و کار را تحت تاثیر قرار می‌دهند. البته چنین بازدهی زمانی بیشترین تاثیر را خواهد داشت که فرد از وجود چنین بازدهی آگاهی داشته باشد. زمانی که فرد از نتایج کار خود به صورت پاداش مالی و ... اطلاع داشته باشد شیوه عمل او متفاوت از زمانی خواهد بود که هیچگونه آگاهی از چنین مزایایی ندارد. این مساله قابل توجه مدیران کاری است که با آگاه ساختن افراد خود از نوع تشویقها و پاداشهای مورد نظر راندمان کار را بالا ببرند. قابل توجه است فقدان آگاهی افراد از نوع تشویق مورد انتظار و میزان آن بیشترین تاثیر مخرب را در عملکرد آنها خواهد داشت نسبت به زمانی که از بازده پایین کار اطلاع داشته باشند. روانشناسان اجتماعی این مساله را با پدیده توجیه توضیح داده‌اند.

مباحث مرتبط با عنوان